Main Text

pg 37LIBER SECUNDUS

  • Link 1Critical Apparatus1[I] Hic cum uterque me intueretur seseque ad
  • 2audiendum significarent paratos, 'Primum' inquam
  • 3'deprecor ne me tamquam philosophum putetis
  • 4scholam vobis aliquam explicaturum, quod ne in
  • 5ipsis quidem philosophis magnopere umquam probavi.
  • 6Quando enim Socrates, qui parens philosophiae iure
  • 7dici potest, quicquam tale fecit? Eorum erat iste mos
  • 8qui tum sophistae nominabantur, quorum e numero
  • 9primus est ausus Leontinus Gorgias in conventu
  • 10poscere quaestionem, id est iubere dicere qua de re
  • 11quis vellet audire. Audax negotium, dicerem impu-
  • Critical Apparatus12dens, nisi hoc institutum postea translatum ad philo-
  • Link 213sophos nostros esset. Sed et illum quem nominavi et
  • 14ceteros sophistas, ut e Platone intellegi potest, lusos
  • Critical Apparatus15videmus a Socrate. Is enim percontando atque inter-
  • 16rogando elicere solebat eorum opiniones quibuscum
  • 17disserebat, ut ad ea quae ii respondissent si quid
  • 18videretur diceret. Qui mos cum a posterioribus non
  • Critical Apparatus19esset retentus, Arcesilas eum revocavit instituitque ut ii
  • 20qui se audire vellent non de se quaererent, sed ipsi
  • 21dicerent quid sentirent; quod cum dixissent, ille contra.
  • Critical Apparatus22Sed eum qui audiebant, quoad poterant, defendebant
  • 23sententiam suam. Apud ceteros autem philosophos qui
  • pg 38Critical Apparatus1quaesivit aliquid tacet; quod quidem iam fit etiam in
  • 2Academia. Ubi enim is qui audire vult ita dixit,
  • 3"Voluptas mihi videtur esse summum bonum", perpe-
  • 4tua oratione contra disputatur, ut facile intellegi possit
  • Critical Apparatus5eos qui aliquid sibi videri dicant non ipsos in ea
  • Link 36sententia esse sed audire velle contraria. Nos commo-
  • 7dius agimus; non enim solum Torquatus dixit quid
  • 8sentiret, sed etiam cur. Ego autem arbitror, quamquam
  • 9admodum delectatus sum eius oratione perpetua,
  • 10tamen commodius, cum in rebus singulis insistas et
  • 11intellegas quid quisque concedat, quid abnuat, ex rebus
  • 12concessis concludi quod velis et ad exitum perveniri.
  • 13Cum enim fertur quasi torrens oratio, quamvis multa
  • 14cuiusque modi rapiat, nihil tamen teneas, nihil
  • Critical Apparatus15apprehendas, nusquam orationem rapidam coerceas.
  • Critical Apparatus16   'Omnis autem in quaerendo quae via quadam et
  • 17ratione habetur oratio praescribere primum debet, ut
  • Critical Apparatus18quibusdam in formulis ea res agetur, ut inter quos
  • 19disseritur conveniat quid sit id de quo disseratur. [II]
  • Link 4Critical Apparatus20Hoc positum in Phaedro a Platone probavit Epicurus
  • 21sensitque in omni disputatione id fieri oportere. Sed
  • 22quod proximum fuit non vidit. Negat enim definiri rem
  • 23placere, sine quo fieri interdum non potest ut inter eos
  • 24qui ambigunt conveniat quid sit id de quo agatur, velut
  • 25in hoc ipso de quo nunc disputamus. Quaerimus enim
  • Critical Apparatus26finem bonorum: possumusne hoc scire quale sit, nisi
  • 27contulerimus inter nos, cum finem bonorum dixer-
  • Link 528imus, quid finis, quid etiam sit ipsum bonum? Atqui
  • 29haec patefactio quasi rerum opertarum, cum quid
  • 30quidque sit aperitur, definito est; qua tu etiam im-
  • pg 391prudens utebare non numquam. Nam hunc ipsum sive
  • 2finem sive extremum sive ultimum definiebas id esse
  • 3quo omnia quae recte fierent referrentur neque id
  • 4ipsum usquam referretur. Praeclare hoc quidem.
  • 5Bonum ipsum etiam quid esset fortasse, si opus fuisset,
  • 6definisses aut quod esset natura adpetendum, aut
  • Critical Apparatus7quod prodesset, aut quod iuvaret, aut quod liberet
  • Critical Apparatus8modo. Nunc idem, nisi molestum est, quoniam tibi
  • Critical Apparatus9non omnino displicet definire et id facis cum vis,
  • 10velim definias quid sit voluptas, de quo omnis haec
  • 11quaestio est.'
  • Link 6Critical Apparatus12   'Quis, quaeso,' inquit 'est qui quid sit voluptas
  • 13nesciat, aut qui quo magis id intellegat definitionem
  • 14aliquam desideret?'
  • 15   'Me ipsum esse dicerem,' inquam 'nisi mihi viderer
  • 16habere bene cognitam voluptatem et satis firme con-
  • Critical Apparatus17ceptam animo atque comprensam. Nunc autem dico
  • Critical Apparatus18ipsum Epicurum nescire et in eo nutare, eumque qui
  • 19crebro dicat diligenter oportere exprimi quae vis sub-
  • 20iecta sit vocibus non intellegere interdum quid sonet
  • 21haec vox voluptatis, id est quae res huic voci subicia-
  • 22tur.'
  • 23   [III] Tum ille ridens: 'Hoc vero' inquit 'optimum,
  • 24ut is qui finem rerum expetendarum voluptatem esse
  • 25dicat, id extremum, id ultimum bonorum, id ipsum
  • Critical Apparatus26quid et quale sit nesciat!'
  • 27   'Atqui' inquam 'aut Epicurus quid sit voluptas aut
  • 28omnes mortales qui ubique sunt nesciunt.'
  • Critical Apparatus29   'Quonam' inquit 'modo?'
  • pg 401   'Quia voluptatem hanc esse sentiunt omnes quam
  • 2sensus accipiens movetur et iucunditate quadam
  • 3perfunditur.'
  • 7Critical Apparatus4   'Quid ergo? istam voluptatem' inquit 'Epicurus
  • 5ignorat?'
  • 6   'Non semper,' inquam; 'nam interdum nimis etiam
  • 7novit, quippe qui testificetur ne intellegere quidem se
  • 8posse ubi sit aut quod sit ullum bonum praeter illud
  • 9quod cibo et potione et aurium delectatione et obscena
  • 10voluptate capiatur. An haec ab eo non dicuntur?'
  • 11   'Quasi vero me pudeat' inquit 'istorum, aut non
  • 12possim quem ad modum ea dicantur ostendere!'
  • 13   'Ego vero non dubito' inquam 'quin facile possis,
  • 14nec est quod te pudeat sapienti adsentiri, qui se unus,
  • Critical Apparatus15quod sciam, sapientem profiteri sit ausus. Nam Metro-
  • 16dorum non puto ipsum professum, sed, cum appel-
  • 17laretur ab Epicuro, repudiare tantum beneficium
  • 18noluisse; septem autem illi non suo sed populorum
  • Link 8Critical Apparatus19suffragio omnium nominati sunt. Verum hoc loco
  • Critical Apparatus20sumo verbis his eandem certe vim voluptatis Epicurum
  • 21nosse quam ceteros. Omnes enim iucundum motum
  • Critical Apparatus22quo sensus hilaretur Graece ἡδονήν‎, Latine voluptatem
  • 23vocant.'
  • 24   'Quid est igitur' inquit 'quod requiras?'
  • 25   'Dicam,' inquam 'et quidem discendi causa magis
  • Critical Apparatus26quam quo te aut Epicurum reprensum velim.'
  • 27   'Ego quoque' inquit 'didicerim libentius, si quid
  • 28attuleris, quam te reprehenderim.'
  • Critical Apparatus29   'Tenesne igitur' inquam 'Hieronymus Rhodius quid
  • pg 411dicat esse summum bonum, quo putet omnia referri
  • 2oportere?'
  • 3   'Teneo' inquit 'finem illi videri nihil dolere.'
  • 4   'Quid? idem iste' inquam 'de voluptate quid sentit?'
  • Link 95   'Negat esse eam' inquit 'propter se expetendam.'
  • 6   'Aliud igitur esse censet gaudere, aliud non dolere.'
  • 7   'Et quidem' inquit 'vehementer errat; nam, ut paulo
  • 8ante docui, augendae voluptatis finis et doloris omnis
  • 9amotio.'
  • Critical Apparatus10   'Non dolere' inquam 'istud quam vim habeat postea
  • 11videro; aliam vero vim voluptatis esse, aliam nihil
  • 12dolendi, nisi valde pertinax fueris, concedas necesse
  • 13est.'
  • 14   'Atqui reperies' inquit 'in hoc quidem pertinacem;
  • 15dici enim nihil potest verius.'
  • 16   'Estne, quaeso,' inquam 'sitienti in bibendo volup-
  • 17tas?'
  • Critical Apparatus18   'Quis istud possit' inquit 'negare?'
  • 19   'Eademne quae restincta siti?'
  • Critical Apparatus20   'Immo alio genere; restincta enim sitis stabilitatem
  • Critical Apparatus21voluptatis habet,' inquit 'illa autem voluptas ipsius
  • 22restinctionis in motu est.'
  • 23   'Cur igitur' inquam 'res tam dissimilis eodem
  • 24nomine appellas?'
  • Link 1025   'Quid paulo ante' inquit 'dixerim nonne meministi,
  • 26cum omnis dolor detractus esset, variari, non augeri
  • 27voluptatem?'
  • Critical Apparatus28   'Memini vero,' inquam; 'sed tu istuc dixti bene
  • 29Latine, parum plane. Varietas enim Latinum verbum
  • 30est, idque proprie quidem in disparibus coloribus
  • 31dicitur, sed transfertur in multa disparia: varium
  • pg 421poema, varia oratio, varii mores, varia fortuna, voluptas
  • 2etiam varia dici solet, cum percipitur e multis dissim-
  • Critical Apparatus3ilibus rebus dissimilis efficientibus voluptates. Eam si
  • 4varietatem diceres, intellegerem, ut etiam non dicente
  • 5te intellego: ista varietas quae sit non satis perspicio,
  • Critical Apparatus6quod ais cum dolore careamus tum in summa voluptate
  • 7nos esse, cum autem vescamur iis rebus quae dulcem
  • Critical Apparatus8motum adferant sensibus, tum esse in motu volupta-
  • Critical Apparatus9tem, quae faciat varietatem voluptatum, sed non augeri
  • 10illam non dolendi voluptatem, quam cur voluptatem
  • 11appelles nescio.'
  • Link 11Critical Apparatus12   [IV] 'An potest' inquit [ille] 'quicquam esse suavius
  • 13quam nihil dolere?'
  • 14   'Immo sit sane nihil melius' inquam '(nondum enim
  • Critical Apparatus15id quaero), num propterea idem voluptas est quod, ut
  • 16ita dicam, indolentia?'
  • 17   'Plane idem,' inquit 'et maxima quidem, qua fieri
  • 18nulla maior potest.'
  • 19   'Quid dubitas igitur,' inquam 'summo bono a te ita
  • 20constituto ut id totum in non dolendo sit, id tenere
  • Link 1221unum, id tueri, id defendere? Quid enim necesse est,
  • 22tamquam meretricem in matronarum coetum, sic volup-
  • 23tatem in virtutum concilium adducere? Invidiosum
  • 24nomen est, infame, suspectum. Itaque hoc frequenter
  • 25dici solet a vobis, non intellegere nos quam dicat
  • 26Epicurus voluptatem. Quod quidem mihi si quando
  • 27dictum est (est autem dictum non parum saepe), etsi
  • 28satis clemens sum in disputando, tamen interdum soleo
  • 29subirasci. Egone non intellego quid sit ἡδονή‎ Graece,
  • pg 431Latine voluptas? utram tandem linguam nescio?
  • 2Deinde qui fit ut ego nesciam, sciant omnes quicumque
  • Critical Apparatus3Epicurei esse voluerunt? Quod vestri quidem vel
  • Critical Apparatus4optime disputant, nihil opus esse eum qui philosophus
  • 5futurus sit scire litteras. Itaque ut maiores nostri ab
  • 6aratro adduxerunt Cincinnatum illum ut dictator esset,
  • Critical Apparatus7sic vos de pagis omnibus colligitis bonos illos quidem
  • Link 138viros sed certe non pereruditos. Ergo illi intellegunt
  • 9quid Epicurus dicat, ego non intellego? Ut scias me
  • 10intellegere, primum idem esse dico voluptatem quod
  • 11ille ἡδονήν‎. Et quidem saepe quaerimus verbum Lati-
  • 12num par Graeco et quod idem valeat: hic nihil fuit
  • 13quod quaereremus. Nullum inveniri verbum potest
  • 14quod magis idem declaret Latine quod Graece quam
  • 15declarat voluptas. Huic verbo omnes qui ubique sunt
  • 16qui Latine sciunt duas res subiciunt, laetitiam in
  • 17animo, commotionem suavem iucunditatis in corpore.
  • Critical Apparatus18Nam et ille apud Trabeam "voluptatem animi
  • Critical Apparatus19nimiam" laetitiam dicit, eandem quam ille Caecilianus
  • Critical Apparatus20qui "omnibus laetitiis laetum" esse se narrat. Sed hoc
  • 21interest, quod "voluptas" dicitur etiam in animo
  • 22(vitiosa res, ut Stoici putant, qui eam sic definiunt:
  • 23sublationem animi sine ratione, opinantis se magno
  • 24bono frui), non dicitur "laetitia" nec "gaudium" in
  • 1425corpore. In eo autem voluptas omnium Latine loquen-
  • 26tium more ponitur, cum percipitur ea quae sensum
  • 27aliquem moveat iucunditas. Hanc quoque "iucundita-
  • 28tem", si vis, transfer in animum ("iuvare" enim in
  • 29utroque dicitur, ex eoque "iucundum"), modo intelle-
  • 30gas inter illum qui dicat

  • 2et eum qui

  • 4quorum alter laetitia gestiat, alter dolore crucietur,
  • Critical Apparatus5esse illum medium [Quamquam haec inter nos nuper
  • 6notitia admodum est] qui nec laetetur nec angatur,
  • 7itemque inter eum qui potiatur corporis expetitis
  • Critical Apparatus8voluptatibus et eum qui crucietur summis doloribus
  • 9esse eum qui utroque careat.
  • Link 1510   [V] 'Satisne igitur videor vim verborum tenere, an
  • 11sum etiam nunc vel Graece loqui vel Latine docendus?
  • 12Et tamen vide ne, si ego non intellegam quid Epicurus
  • 13loquatur, cum Graece, ut videor, luculenter sciam, sit
  • Critical Apparatus14aliqua culpa eius qui ita loquatur ut non intellegatur.
  • Critical Apparatus15Quod duobus modis sine reprehensione fit, si aut de
  • 16industria facias, ut Heraclitus, "cognomento qui
  • 17σκοτεινός‎ perhibetur, quia de natura nimis obscure
  • 18memoravit", aut cum rerum obscuritas, non verborum,
  • 19facit ut non intellegatur oratio, qualis est in Timaeo
  • Critical Apparatus20Platonis. Epicurus autem, ut opinor, nec non vult, si
  • 21possit, plane et aperte loqui, nec de re obscura, ut
  • 22physici, aut artificiosa, ut mathematici, sed de inlustri
  • Critical Apparatus23et facili et iam in vulgus pervagata loquitur.
  • 24   'Quamquam non negatis nos intellegere quid sit
  • 25voluptas, sed quid ille dicat; e quo efficitur non ut nos
  • 26non intellegamus quae vis sit istius verbi, sed ut ille suo
  • 16Critical Apparatus27more loquatur, nostrum neglegat. Si enim idem dicit
  • pg 45Critical Apparatus1quod Hieronymus, qui censet summum bonum esse
  • 2sine ulla molestia vivere, cur mavult dicere voluptatem
  • 3quam vacuitatem doloris, ut ille facit, qui quid dicat
  • Critical Apparatus4intellegit? Sin autem voluptatem putat adiungendam
  • 5eam quae sit in motu (sic enim appellat hanc dulcem, in
  • 6motu, illam nihil dolentis, in stabilitate), quid tendit?
  • 7cum efficere non possit ut cuiquam qui ipse sibi notus
  • 8sit, hoc est qui suam naturam sensumque perspexerit,
  • 9vacuitas doloris et voluptas idem esse videatur. Hoc est
  • 10vim adferre, Torquate, sensibus, extorquere ex animis
  • Critical Apparatus11cognitiones verborum quibus imbuti sumus. Quis enim
  • 12est qui non videat haec esse in natura rerum tria? unum
  • 13cum in voluptate sumus, alterum cum in dolere,
  • Critical Apparatus14tertium hoc in quo nunc equidem sum, credo item
  • Critical Apparatus15vos, nec in dolore nec in voluptate; ut in voluptate sit
  • Critical Apparatus16qui epuletur, in dolore qui torqueatur. Tu autem inter
  • 17haec tantam multitudinem hominum interiectam non
  • 18vides nec laetantium nec dolentium?'
  • Link 1719   'Non prorsus,' inquit 'omnisque qui sine dolore sint
  • Critical Apparatus20in voluptate, et ea quidem summa, esse dico.'
  • 21   'Ergo in eadem voluptate eum qui alteri misceat
  • 22mulsum ipse non sitiens, et eum qui illud sitiens
  • 23bibat?'
  • 24   [VI] Tum ille: 'Finem' inquit 'interrogandi, si
  • 25videtur; quod quidem ego a principio ita me malle
  • 26dixeram, hoc ipsum providens, dialecticas captiones.'
  • 27   'Rhetorice igitur' inquam 'nos mavis quam dialec-
  • 28tice disputare?'
  • pg 461   'Quasi vero' inquit 'perpetua oratio rhetorum solum,
  • 2non etiam philosophorum sit.'
  • Critical Apparatus3   'Zenonis est' inquam 'hoc Stoici: omnem vim
  • Critical Apparatus4loquendi, ut iam ante Aristoteles, in duas tributam
  • Critical Apparatus5esse partes, rhetoricam palmae, dialecticam pugni
  • 6similem esse dicebat, quod latius loquerentur rhetores,
  • 7dialectici autem compressius. Obsequar igitur volun-
  • 8tati tuae dicamque si potero rhetorice, sed hac rhetorica
  • 9philosophorum, non nostra illa forensi, quam necesse
  • 10est, cum populariter loquatur, esse interdum paulo
  • Link 1811hebetiorem. Sed dum dialecticam, Torquate, contem-
  • 12nit Epicurus, quae una continet omnem et perspiciendi
  • 13quid in quaque re sit scientiam et iudicandi quale
  • 14quidque sit et ratione ac via disputandi, ruit in dicendo,
  • 15ut mihi quidem videtur, nec ea quae docere vult ulla
  • 16arte distinguit, ut haec ipsa quae modo loquebamur.
  • Critical Apparatus17Summum a vobis bonum voluptas dicitur. Aperien-
  • 18dum est igitur quid sit voluptas; aliter enim explicari
  • 19quod quaeritur non potest. Quam si explicavisset, non
  • 20tam haesitaret. Aut enim eam voluptatem tueretur
  • Critical Apparatus21quam Aristippus, id est qua sensus dulciter ac iucunde
  • 22movetur, quam etiam pecudes, si loqui possent, appel-
  • 23larent voluptatem, aut, si magis placeret suo more loqui
  • 24quam ut

  • Critical Apparatus25           Omnes Danai atque Mycenenses,
  • 26           Attica pubes,

  • 27reliquique Graeci qui hoc anapaesto citantur, hoc non
  • 28dolere solum voluptatis nomine appellaret, illud
  • 29Aristippeum contemneret; aut, si utrumque probaret,
  • Critical Apparatus30ut probat, coniungeret doloris vacuitatem cum
  • pg 47 Link 19Critical Apparatus1voluptate et duobus ultimis uteretur. Multi enim et
  • 2magni philosophi haec ultima bonorum iuncta fecer-
  • 3unt, ut Aristoteles virtutis usum cum vitae perfectae
  • 4prosperitate coniunxit, Callipho adiunxit ad hones-
  • Critical Apparatus5tatem voluptatem, Diodorus ad eandem honestatem
  • 6addidit vacuitatem doloris. Idem fecisset Epicurus, si
  • Critical Apparatus7sententiam hanc, quae nunc Hieronymi est, coniunxis-
  • 8set cum Aristippi vetere sententia. Illi enim inter se
  • 9dissentiunt; propterea singulis finibus utuntur et, cum
  • Critical Apparatus10uterque Graece egregie loquatur, nec Aristippus, qui
  • 11voluptatem summum bonum dicit, in voluptate ponit
  • 12non dolere, neque Hieronymus, qui summum bonum
  • 13statuit non dolere, voluptatis nomine umquam utitur
  • 14pro illa indolentia, quippe qui ne in expetendis quidem
  • 15rebus numeret voluptatem.
  • Link 2016   [VII] 'Duae sunt enim res quoque, ne tu verba
  • 17solum putes. Unum est sine dolore esse, alterum cum
  • 18voluptate. Vos ex his tam dissimilibus rebus non modo
  • 19nomen unum (nam id facilius paterer), sed etiam rem
  • Critical Apparatus20unam ex duabus facere conamini, quod fieri nullo
  • 21modo potest. Hic, qui utrumque probat, ambobus
  • Critical Apparatus22debuit uti, sicut facit re, neque tamen dividit verbis.
  • Critical Apparatus23Cum enim eam ipsam voluptatem quam eodem nomine
  • 24omnes appellamus laudat locis plurimis, audet dicere
  • Critical Apparatus25ne suspicari quidem se ullum bonum seiunctum ab illo
  • 26Aristippeo genere voluptatis, atque ibi hoc dicit ubi
  • Critical Apparatus27omnis eius est oratio de summo bono. In alio vero
  • 28libro, in quo breviter comprehensis gravissimis senten-
  • 29tiis quasi oracula edidisse sapientiae dicitur, scribit his
  • pg 481verbis, quae nota tibi profecto, Torquate, sunt (quis
  • Critical Apparatus2enim vestrum non edidicit Epicuri κυρίας δόξας‎, id est
  • 3quasi maxime ratas, quia gravissimae sint ad beate
  • 4vivendum breviter enuntiatae sententiae?). Animad-
  • Link 21Critical Apparatus5verte igitur rectene hanc sententiam interpreter: "Si
  • Critical Apparatus6ea quae sunt luxuriosis efficientia voluptatum liberar-
  • 7ent eos deorum et mortis et doloris metu docerentque
  • Critical Apparatus8qui essent fines cupiditatum, nihil haberemus ⟨quod
  • 9reprehenderemus⟩, cum undique complerentur volup-
  • 10tatibus nec haberent ulla ex parte aliquid aut dolens aut
  • 11aegrum, id est autem malum." '
  • 12   Hoc loco tenere se Triarius non potuit. 'Obsecro,'
  • 13inquit 'Torquate, haec dicit Epicurus?' (quod mihi
  • 14quidem visus est, cum sciret, velle tamen confitentem
  • 15audire Torquatum).
  • 16   At ille non pertimuit saneque fidenter: 'Istis quidem
  • 17ipsis verbis,' inquit; 'sed quid sentiat non videtis.'
  • 18   'Si alia sentit,' inquam 'alia loquitur, numquam
  • 19intellegam quid sentiat; sed plane dicit quod intellegit.
  • 20Idque si ita dicit, non esse reprehendendos luxuriosos
  • 21si sapientes sint, dicit absurde, similiter et si dicat non
  • 22reprehendendos parricidas, si nec cupidi sint nec deos
  • 23metuant nec mortem nec dolorem. Et tamen quid
  • 24attinet luxuriosis ullam exceptionem dari aut fingere
  • 25aliquos qui, cum luxuriose viverent, a summo philoso-
  • Critical Apparatus26pho non reprehenderentur eo nomine dumtaxat, ⟨si⟩
  • Link 2227cetera caverent? Sed tamen nonne reprehenderes,
  • 28Epicure, luxuriosos ob eam ipsam causam quod ita
  • 29viverent ut persequerentur cuiusque modi voluptates,
  • 30cum esset praesertim, ut ais tu, summa voluptas nihil
  • 31dolere? Atqui reperiemus asotos primum ita non
  • pg 49Critical Apparatus1religiosos ut "edint de patella", deinde ita mortem non
  • 2timentes ut illud in ore habeant ex Hymnide:

  • Critical Apparatus3   Mihi sex menses satis sunt vitae, septimum Orco
  • 4      spondeo.

  • 5Iam doloris medicamenta illa Epicurea tamquam de
  • Critical Apparatus6narthecio proment: "Si gravis, brevis; si longus, levis."
  • 7Unum nescio, quomodo possit, si luxuriosus sit, finitas
  • 8cupiditates habere.
  • Link 23Critical Apparatus9   [VIII] 'Quid ergo attinet dicere "Nihil haberem
  • 10quod reprehenderem, si finitas cupiditates haberent"?
  • 11Hoc est dicere "Non reprehenderem asotos, si non
  • 12essent asoti." Isto modo ne improbos quidem, si
  • 13essent boni viri. Hic homo severus luxuriam ipsam
  • 14per se reprehendendam non putat, et hercule, Tor-
  • 15quate, ut verum loquamur, si summum bonum volup-
  • 16tas est, rectissime non putat. Nolim enim mihi fingere
  • 17asotos, ut soletis, qui in mensam vomant et qui de
  • 18conviviis auferantur crudique postridie se rursus
  • 19ingurgitent, qui solem, ut aiunt, nec occidentem
  • 20umquam viderint nec orientem, qui consumptis patri-
  • Critical Apparatus21moniis egeant. Nemo nostrum istius generis asotos
  • Critical Apparatus22iucunde putat vivere. Mundos, elegantis, optimis
  • 23cocis, pistoribus, piscatu, aucupio, venatione, his
  • Critical Apparatus24omnibus exquisitis, vitantis cruditatem, "quibus
  • Critical Apparatus25vinum defusum e pleno sit χρυσίζον‎", ut ait Lucilius,
  • Critical Apparatus26"cui †nihil dum sit vis† et sacculus abstulerit",
  • pg 501adhibentis ludos et quae sequuntur, illa quibus detrac-
  • 2tis clamat Epicurus se nescire quid sit bonum; adsint
  • 3etiam formosi pueri qui ministrent, respondeat his
  • 4vestis, argentum, Corinthium, locus ipse, aedificium—
  • Critical Apparatus5hos ergo asotos bene quidem vivere aut beate num-
  • Link 246quam dixerim. Ex quo efficitur non ut voluptas ne sit
  • 7voluptas, sed ut voluptas non sit summum bonum.
  • Critical Apparatus8Nec ille qui Diogenem Stoicum adulescens, post
  • Critical Apparatus9autem Panaetium audierat, Laelius, eo dictus est
  • 10sapiens quod non intellegeret quid suavissimum esset
  • 11(nec enim sequitur ut cui cor sapiat, ei non sapiat
  • 12palatus), sed quia parvi id duceret.

  • 16Praeclare Laelius, et recte σοφός‎, illudque vere:

  • 20Is haec loquitur qui in voluptate nihil ponens negat
  • 21eum bene cenare qui omnia ponat in voluptate; et
  • Critical Apparatus22tamen non negat libenter cenasse umquam Gallonium
  • 23(mentiretur enim), sed bene. Ita graviter et severe
  • Critical Apparatus24voluptatem secernit a bono. Ex quo illud efficitur,
  • pg 511qui bene cenent omnis libenter cenare, qui libenter,
  • Link 252non continuo bene. Semper Laelius bene. Quid bene?
  • Critical Apparatus3Dicet Lucilius:

  • Critical Apparatus4                                                                   cocto,
  • 5       Condito;
  • 6sed cedo caput cenae:
  • 7                        sermone bono;
  • 8quid ex eo?
  • 9                                                si quaeris, libenter;
  • 10veniebat enim ad cenam ut animo quieto satiaret
  • 11desideria naturae. Recte ergo is negat umquam bene
  • 12cenasse Gallonium, recte miserum, cum praesertim in
  • 13eo omne studium consumeret. Quem libenter cenasse
  • 14nemo negat. Cur igitur non bene? Quia quod bene, id
  • Critical Apparatus15recte frugaliter honeste; ille porro [male] prave nequi-
  • Critical Apparatus16ter turpiter cenabat; non igitur ⟨bene⟩. Nec lapathi
  • Critical Apparatus17suavitatem acupenseri Galloni Laelius anteponebat,
  • 18sed suavitatem ipsam neglegebat; quod non faceret si
  • 19in voluptate summum bonum poneret.
  • 20   [IX] 'Semovenda est igitur voluptas, non solum ut
  • 21recta sequamini sed etiam ut loqui deceat frugaliter.
  • Link 26Critical Apparatus22Possumusne ergo in vita summum bonum dicere, cum
  • 23id ne in cena quidem posse videamur? Quomodo
  • Critical Apparatus24autem philosophus loquitur? "Tria genera cupidita-
  • Critical Apparatus25tum, naturales et necessariae, naturales et non neces-
  • Critical Apparatus26sariae, nec naturales nec necessariae." Primum divisit
  • pg 521ineleganter; duo enim genera quae erant fecit tria. Hoc
  • 2est non dividere sed frangere. Qui haec didicerunt quae
  • Critical Apparatus3ille contemnit sic solent: "Duo genera cupiditatum,
  • 4naturales et inanes; naturalium duo, necessariae et non
  • 5necessariae." Confecta res esset. Vitiosum est enim in
  • Link 276dividendo partem in genere numerare. Sed hoc sane
  • Critical Apparatus7concedamus. Contemnit enim disserendi elegantiam,
  • 8confuse loquitur; gerendus est mos, modo recte sentiat.
  • Critical Apparatus9Equidem illud ipsum non nimium probo et tantum
  • 10patior, philosophum loqui de cupiditatibus finiendis.
  • 11An potest cupiditas finiri? Tollenda est atque extra-
  • Critical Apparatus12henda radicitus. Quis est enim in quo sit cupiditas quin
  • 13recte cupidus dici possit? Ergo et avarus erit, sed finite,
  • 14et adulter, verum habebit modum, et luxuriosus eodem
  • 15modo. Qualis ista philosophia est quae non interitum
  • 16adferat pravitatis, sed sit contenta mediocritate
  • Critical Apparatus17vitiorum? Quamquam in hac divisione rem ipsam
  • Critical Apparatus18prorsus probo, elegantiam desidero. Appellet haec
  • 19desideria naturae; cupiditatis nomen servet alio, ut
  • 20eam, cum de avaritia, cum de intemperantia, cum de
  • 21maximis vitiis loquetur, tamquam capitis accuset.
  • Link 28Critical Apparatus22   'Sed haec quidem liberius ab eo dicuntur et saepius.
  • 23Quod equidem non reprehendo; est enim tanti
  • Critical Apparatus24philosophi tamque nobilis audaciter sua decreta defen-
  • Critical Apparatus25dere. Sed tamen ex eo quod eam voluptatem quam
  • 26omnes gentes hoc nomine appellant videtur amplexari
  • 27saepe vehementius, in magnis interdum versatur angu-
  • 28stiis, ut hominum conscientia remota nihil tam turpe sit
  • 29quod voluptatis causa non videatur esse facturus.
  • pg 531Deinde ubi erubuit (vis enim est permagna naturae),
  • Critical Apparatus2confugit illuc ut neget accedere quicquam posse ad
  • 3voluptatem nihil dolentis. At iste non dolendi status
  • 4non vocatur voluptas. "Non laboro" inquit "de
  • 5nomine." Quid quod res alia tota est? "Reperiam
  • 6multos, vel innumerabilis potius, non tam curiosos
  • 7nec tam molestos quam vos estis, quibus quidquid
  • 8velim facile persuadeam." Quid ergo dubitamus quin,
  • 9si non dolere voluptas sit summa, non esse in voluptate
  • 10dolor sit maximus? Cur id non ita fit? "Quia dolori non
  • 11voluptas contraria est, sed doloris privatio."
  • 29Critical Apparatus12   [X] 'Hoc vero non videre, maximo argumento esse
  • 13voluptatem illam qua sublata neget se intellegere
  • Critical Apparatus14omnino quid sit bonum (eam autem ita persequitur:
  • 15quae palato percipiatur, quae auribus; cetera addit,
  • Critical Apparatus16quae si appelles, honos praefandus sit)—hoc igitur,
  • 17quod solum bonum severus et gravis philosophus
  • Critical Apparatus18novit, idem non videt ne expetendum quidem esse,
  • 19quod eam voluptatem hoc eodem auctore non desider-
  • 20emus, cum dolore careamus! Quam haec sunt contraria!
  • Link 30Critical Apparatus21Hic si definire, si dividere didicisset, si loquendi vim, si
  • 22denique consuetudinem verborum teneret, numquam
  • 23in tantas salebras incidisset. Nunc vides quid faciat.
  • 24Quam nemo umquam voluptatem appellavit, appellat;
  • Critical Apparatus25quae duo sunt, unum facit. Hanc in motu voluptatem
  • Critical Apparatus26(sic enim has suaves et quasi dulces voluptates appellat)
  • Critical Apparatus27interdum ita extenuat ut M'. Curium putes loqui,
  • 28interdum ita laudat ut quid praeterea sit bonum neget
  • pg 541se posse ne suspicari quidem. Quae iam oratio non a
  • 2philosopho aliquo, sed a censore opprimenda est; non
  • 3est enim vitium in oratione solum, sed etiam in
  • 4moribus. Luxuriam non reprehendit, modo sit vacua
  • 5infinita cupiditate et timore. Hoc loco discipulos
  • 6quaerere videtur, ut qui asoti esse velint philosophi
  • 7ante fiant.
  • Link 31Critical Apparatus8   'A primo, ut opinor, animantium ortu petitur origo
  • Critical Apparatus9summi boni. Simul atque natum animal est, gaudet
  • 10voluptate et eam appetit ut bonum, aspernatur dolorem
  • 11ut malum. De malis autem et bonis ab iis animalibus
  • Critical Apparatus12quae nondum depravata sint ait optime iudicari. Haec
  • 13et tu ita posuisti, et verba vestra sunt. Quam multa
  • 14vitiosa! Summum enim bonum et malum vagiens puer
  • Critical Apparatus15utra voluptate diiudicabit, stante an movente? quon-
  • Critical Apparatus16iam, si dis placet, ab Epicuro loqui discimus. Si
  • 17stante, hoc natura videlicet vult, salvam esse se, quod
  • 18concedimus; si movente, quod tamen dicitis, nulla
  • 19turpis voluptas erit quae praetermittenda sit, et simul
  • 20non proficiscitur animal illud modo natum a summa
  • 21voluptate, quae est a te posita in non dolendo.
  • Link 3222   'Nec tamen argumentum hoc Epicurus a parvis
  • 23petivit aut etiam a bestiis, quae putat esse specula
  • 24naturae, ut diceret ab iis duce natura hanc voluptatem
  • 25expeti nihil dolendi. Nec enim haec movere potest
  • 26appetitum animi, nec ullum habet ictum quo pellat
  • Critical Apparatus27animum status hic non dolendi (itaque in hoc eodem
  • Critical Apparatus28peccat Hieronymus), at ille pellit qui permulcet sensum
  • 29voluptate. Itaque Epicurus semper hoc utitur ut probet
  • 30voluptatem natura expeti, quod ea voluptas quae in
  • 31motu sit et parvos ad se adliciat et bestias, non illa
  • pg 55Critical Apparatus1stabilis, in qua tantum inest nihil dolere. Qui igitur
  • 2convenit ab alia voluptate dicere naturam proficisci, in
  • 3alia summum bonum ponere?
  • Link 334   [XI] 'Bestiarum vero nullum iudicium puto. Quam-
  • 5vis enim depravatae non sint, pravae tamen esse
  • Critical Apparatus6possunt. Ut bacillum aliud est inflexum et incurvatum
  • 7de industria, aliud ita natum, sic ferarum natura non
  • 8est illa quidem depravata mala disciplina, sed natura
  • 9sua. Nec vero ut voluptatem expetat natura movet
  • 10infantem, sed tantum ut se ipse diligat, ut integrum
  • 11se salvumque velit. Omne enim animal, simul et ortum
  • Critical Apparatus12est, et se ipsum et omnes partes suas diligit duasque
  • 13quae maximae sunt in primis amplectitur, animum et
  • 14corpus, deinde utriusque partes. Nam sunt et in animo
  • 15praecipua quaedam et in corpore, quae cum leviter
  • Critical Apparatus16agnovit, tum discernere incipit, ut ea quae prima data
  • Link 34Critical Apparatus17sint natura appetat asperneturque contraria. In his
  • 18primis naturalibus voluptas insit necne, magna quaes-
  • 19tio est; nihil vero putare esse praeter voluptatem, non
  • 20membra, non sensus, non ingeni motum, non integri-
  • Critical Apparatus21tatem corporis, non valetudinem [corporis], summae
  • 22mihi videtur inscitiae.
  • 23   'Atque ab isto capite fluere necesse est omnem
  • Critical Apparatus24rationem bonorum et malorum. Polemoni et iam ante
  • Critical Apparatus25Aristoteli ea prima visa sunt quae paulo ante dixi. Ergo
  • 26nata est sententia veterum Academicorum et Peripate-
  • 27ticorum, ut finem bonorum dicerent secundum
  • 28naturam vivere, id est virtute adhibita frui primis a
  • 29natura datis. Callipho ad virtutem nihil adiunxit nisi
  • pg 56Critical Apparatus1voluptatem, Diodorus vacuitatem doloris. *** His
  • 2omnibus quos dixi consequentes fines sunt bonorum:
  • Critical Apparatus3Aristippo simplex voluptas, Stoicis consentire naturae,
  • 4quod esse volunt e virtute, id est honeste, vivere, quod
  • 5ita interpretantur: vivere cum intellegentia rerum
  • 6earum quae natura evenirent, eligentem ea quae
  • Critical Apparatus7essent secundum naturam, reicientemque contraria.
  • Link 358Ita tres sunt fines expertes honestatis, unus Aristippi
  • Critical Apparatus9vel Epicuri, alter Hieronymi, Carneadi tertius; tres in
  • 10quibus honestas cum aliqua accessione, Polemonis,
  • Critical Apparatus11Calliphontis, Diodori; una simplex, cuius Zeno
  • Critical Apparatus12auctor, posita in decore tota, id est ⟨in⟩ honestate;
  • Critical Apparatus13nam Pyrrho, Aristo, Erillus iam diu abiecti. Reliqui
  • 14sibi constiterunt, ut extrema cum initiis convenirent, ut
  • 15Aristippo voluptas, Hieronymo doloris vacuitas, Car-
  • 16neadi frui principiis naturalibus esset extremum.
  • 17[XIII] Epicurus autem cum in prima commendatione
  • 18voluptatem dixisset, si eam quam Aristippus, idem
  • 19tenere debuit ultimum bonorum quod ille; sin eam
  • 20quam Hieronymus, fecisset idem ut voluptatem illam
  • Critical Apparatus21[Aristippi] in prima commendatione poneret.
  • Link 3622   'Nam quod ait sensibus ipsis iudicari voluptatem
  • 23bonum esse, dolorem malum, plus tribuit sensibus
  • Critical Apparatus24quam nobis leges permittunt, ⟨cum⟩ privatarum litium
  • 25iudices sumus. Nihil enim possumus iudicare nisi quod
  • Critical Apparatus26est nostri iudici. In quo frustra iudices solent, cum
  • 27sententiam pronuntiant, addere "si quid mei iudici
  • pg 571est"; si enim non fuit eorum iudici, nihilo magis hoc
  • Critical Apparatus2non addito illud est iudicatum. Quid iudicant sensus?
  • Critical Apparatus3dulce amarum, leve asperum, prope longe, stare
  • Link 37Critical Apparatus4movere, quadratum rotundum. Aequam igitur pronun-
  • 5tiabit sententiam ratio, adhibita primum divinarum
  • Critical Apparatus6humanarumque rerum scientia, quae potest appellari
  • Critical Apparatus7rite sapientia, deinde adiunctis virtutibus, quas ratio
  • 8rerum omnium dominas, tu voluptatum satellites et
  • 9ministras esse voluisti. Quarum adeo omnium sententia
  • 10pronuntiabit primum de voluptate, nihil esse ei loci
  • Critical Apparatus11non modo ut sola ponatur in summi boni sede quam
  • 12quaerimus, sed ne illo quidem modo, ut ad honestatem
  • Link 38Critical Apparatus13applicetur. De vacuitate doloris eadem sententia erit.
  • 14Reicietur etiam Carneades, nec ulla de summo bono
  • 15ratio aut voluptatis non dolendive particeps aut honest-
  • 16atis expers probabitur. Ita relinquet duas, de quibus
  • 17etiam atque etiam consideret. Aut enim statuet nihil
  • 18esse bonum nisi honestum, nihil malum nisi turpe,
  • 19cetera aut omnino nihil habere momenti aut tantum
  • 20ut nec expetenda nec fugienda, sed eligenda modo aut
  • 21reicienda sint, aut anteponet eam quam cum honestate
  • 22ornatissimam, tum etiam ipsis initiis naturae et totius
  • 23perfectione vitae locupletatam videbit. Quod eo liqui-
  • 24dius faciet, si perspexerit rerum inter eas verborumne
  • 25sit controversia.
  • Link 3926   [XIII] 'Huius ego nunc auctoritatem sequens idem
  • 27faciam. Quantum enim potero, minuam contentiones
  • 28omnesque simplices sententias eorum in quibus nulla
  • Critical Apparatus29inest virtutis adiunctio omnino a philosophia
  • pg 58Critical Apparatus1semovendas putabo, primum Aristippi Cyrenaicorum-
  • 2que omnium, quos non est veritum in ea voluptate
  • 3quae maxima dulcedine sensum moveret summum
  • 4bonum ponere, contemnentis istam vacuitatem doloris.
  • Link 405Hi non viderunt, ut ad cursum equum, ad arandum
  • 6bovem, ad indagandum canem, sic hominem ad duas
  • Critical Apparatus7res, ut ait Aristoteles, ad intellegendum et ⟨ad⟩ agen-
  • 8dum esse natum quasi mortalem deum, contraque ut
  • 9tardam aliquam et languidam pecudem ad pastum et ad
  • 10procreandi voluptatem hoc divinum animal ortum esse
  • 4111voluerunt, quo nihil mihi videtur absurdius. Atque
  • 12haec contra Aristippum, qui eam voluptatem non
  • Critical Apparatus13modo summam sed solam etiam ducit, quam omnes
  • 14unam appellamus voluptatem. Aliter autem vobis
  • 15placet. Sed ille, ut dixi, vitiose. Nec enim figura
  • 16corporis nec ratio excellens ingeni humani significat
  • 17ad unam hanc rem natum hominem, ut frueretur
  • Critical Apparatus18voluptatibus. Nec vero audiendus Hieronymus, cui
  • 19summum bonum est idem quod vos interdum vel
  • 20potius nimium saepe dicitis, nihil dolere. Non enim,
  • 21si malum est dolor, carere eo malo satis est ad bene
  • 22vivendum. Hoc dixerit potius Ennius:

  • 24nos beatam vitam non depulsione mali sed adeptione
  • 25boni iudicemus, nec eam cessando, sive gaudentem, ut
  • Critical Apparatus26Aristippus, sive non dolentem, ut hic, sed agendo
  • 27aliquid considerandove quaeramus.
  • Link 42Critical Apparatus28   'Quae possunt eadem contra Carneadeum illud
  • pg 591summum bonum dici, quod is non tam ut probaret
  • 2protulit quam ut Stoicis, quibuscum bellum gerebat,
  • 3opponeret. Id autem eiusmodi est ut additum ad
  • 4virtutem auctoritatem videatur habiturum et exple-
  • 5turum cumulate vitam beatam, de quo omnis haec
  • 6quaestio est. Nam qui ad virtutem adiungunt vel
  • 7voluptatem, quam unam virtus minimi facit, vel vacui-
  • 8tatem doloris, quae etiamsi malo caret, tamen non est
  • Critical Apparatus9summum bonum, accessione utuntur non ita probabili,
  • 10nec tamen cur id tam parce tamque restricte faciant
  • 11intellego. Quasi enim emendum eis sit quod addant ad
  • Critical Apparatus12virtutem, primum vilissimas res addunt, dein singulas
  • 13potius quam omnia quae prima natura approbavisset ea
  • Link 43Critical Apparatus14cum honestate coniungerent. Quae quod Aristoni et
  • Critical Apparatus15Pyrrhoni omnino visa sunt pro nihilo, ut inter optime
  • 16valere et gravissime aegrotare nihil prorsus dicerent
  • Critical Apparatus17interesse, recte iam pridem contra eos desitum est
  • 18disputari. Dum enim in una virtute sic omnia esse
  • Critical Apparatus19voluerunt ut eam rerum selectione exspoliarent nec ei
  • Critical Apparatus20quicquam aut unde oriretur darent aut ubi niteretur,
  • 21virtutem ipsam quam amplexabantur sustulerunt. Eril-
  • 22lus autem ad scientiam omnia revocans unum quoddam
  • 23bonum vidit, sed nec optimum nec quo vita gubernari
  • 24possit. Itaque hic ipse iam pridem est reiectus; post
  • Critical Apparatus25enim Chrysippum non sane est disputatum.
  • 26   [XIV] 'Restatis igitur vos; nam cum Academicis
  • Critical Apparatus27incerta luctatio est, qui nihil adfirmant et quasi
  • pg 601desperata cognitione certi id sequi volunt quodcumque
  • Link 442veri simile videatur. Cum Epicuro autem hoc plus est
  • 3negoti quod e duplici genere voluptatis coniunctus est,
  • 4quodque et ipse et amici eius et multi postea
  • 5defensores eius sententiae fuerunt, et nescio quo
  • 6modo, is qui auctoritatem minimam habet, maximam
  • 7vim, populus cum illis facit. Quos nisi redarguimus,
  • 8omnis virtus, omne decus, omnis vera laus deserenda
  • 9est. Ita ceterorum sententiis semotis relinquitur non
  • 10mihi cum Torquato, sed virtuti cum voluptate certatio.
  • Critical Apparatus11Quam quidem certationem homo et acutus et diligens,
  • Critical Apparatus12Chrysippus, non contemnit totumque discrimen
  • 13summi boni in earum comparatione positum putat.
  • Critical Apparatus14Ego autem existimo, si honestum esse aliquid osten-
  • Critical Apparatus15dero quod sit ipsum vi sua propter seque expetendum,
  • 16iacere vestra omnia. Itaque eo quale sit breviter, ut
  • 17tempus postulat, constituto, accedam ad omnia tua,
  • 18Torquate, nisi memoria forte defecerit.
  • Link 4519   'Honestum igitur id intellegimus quod tale est ut
  • Critical Apparatus20detracta omni utilitate sine ullis praemiis fructibusve
  • 21per se ipsum possit iure laudari. Quod quale sit non
  • 22tam definitione qua sum usus intellegi potest, quam-
  • 23quam aliquantum potest, quam communi omnium
  • 24iudicio et optimi cuiusque studiis atque factis, qui per-
  • Critical Apparatus25multa ob eam unam causam faciunt quia decet, quia
  • 26rectum, quia honestum est, etsi nullum consecuturum
  • 27emolumentum vident. Homines enim, etsi aliis multis,
  • 28tamen hoc uno plurimum a bestiis differunt quod
  • Critical Apparatus29rationem habent a natura datam mentemque acrem et
  • pg 611vigentem celerrimeque multa simul agitantem et, ut ita
  • 2dicam, sagacem, quae et causas rerum et consecutiones
  • 3videat et similitudines transferat et disiuncta coniungat
  • 4et cum praesentibus futura copulet omnemque com-
  • 5plectatur vitae consequentis statum. Eademque ratio
  • Critical Apparatus6fecit hominem hominum appetentem cumque iis
  • 7natura et sermone et usu congruentem, ut profectus a
  • 8caritate domesticorum ac suorum serpat longius et se
  • Critical Apparatus9implicet primum civium, deinde omnium mortalium
  • Critical Apparatus10societate atque, ut ad Archytam scripsit Plato, non sibi
  • 11se soli natum meminerit sed patriae, sed suis, ut
  • Link 4612perexigua pars ipsi relinquatur. Et quoniam eadem
  • 13natura cupiditatem ingenuit homini veri videndi,
  • 14quod facillime apparet cum vacui curis etiam quid in
  • Critical Apparatus15caelo fiat scire avemus, his initiis inducti omnia vera
  • 16diligimus, id est fidelia simplicia constantia, tum vana
  • 17falsa fallentia odimus, ut fraudem periurium malitiam
  • Critical Apparatus18iniuriam. Eadem ratio habet in se quiddam amplum
  • 19atque magnificum, ad imperandum magis quam ad
  • 20parendum accommodatum, omnia humana non tolera-
  • 21bilia solum sed etiam levia ducens, altum quiddam et
  • 22excelsum, nihil timens, nemini cedens, semper invic-
  • Link 4723tum. Atque his tribus generibus honestorum notatis
  • 24quartum sequitur et in eadem pulchritudine et aptum
  • 25ex illis tribus, in quo inest ordo et moderatio. Cuius
  • Critical Apparatus26similitudine perspecta in formarum specie ac dignitate
  • 27transitum est ad honestatem dictorum atque factorum.
  • 28Nam ex his tribus laudibus quas ante dixi et temeri-
  • 29tatem reformidat et non audet cuiquam aut dicto
  • 30protervo aut facto nocere vereturque quicquam aut
  • 31facere aut eloqui quod parum virile videatur.
  • pg 62 Link 481   [XV] 'Habes undique expletam et perfectam,
  • Critical Apparatus2Torquate, formam honestatis, quae tota quattuor his
  • 3virtutibus, quae a te quoque commemoratae sunt,
  • Critical Apparatus4continetur. Hanc se tuus Epicurus omnino ignorare
  • Critical Apparatus5dicit quam aut qualem esse velint qui honestate
  • 6summum bonum metiantur. Si enim ad honestatem
  • Critical Apparatus7omnia referant neque in ea voluptatem dicant inesse,
  • 8ait eos voce inani sonare (his enim ipsis verbis utitur)
  • Critical Apparatus9neque intellegere nec videre sub hanc vocem honestatis
  • 10quae sit subicienda sententia. Ut enim consuetudo
  • 11loquitur, id solum dicitur honestum quod est populari
  • 12fama gloriosum. "Quod" inquit "quamquam volupta-
  • 13tibus quibusdam est saepe iucundius, tamen expetitur
  • 14propter voluptatem."
  • Link 49Critical Apparatus15   'Videsne quam sit magna dissensio? Philosophus
  • 16nobilis, a quo non solum Graecia et Italia sed etiam
  • 17omnis barbaria commota est, honestum quid sit, si id
  • Critical Apparatus18non sit in voluptate, negat se intellegere, nisi forte illud
  • 19quod multitudinis rumore laudetur. Ego autem hoc
  • 20etiam turpe esse saepe iudico et, si quando turpe non
  • 21sit, tum esse non turpe cum id a multitudine laudetur
  • Critical Apparatus22quod sit ipsum per se rectum atque laudabile; non ob
  • Critical Apparatus23eam causam tamen illud dici esse honestum quia
  • 24laudetur a multis, sed quia tale sit ut, vel si ignorarent
  • 25id homines vel obmutuissent, sua tamen pulchritudine
  • 26esset specieque laudabile. Itaque idem natura victus,
  • 27cui obsisti non potest, dicit alio loco id quod a te etiam
  • 28paulo ante dictum est, non posse iucunde vivi nisi
  • 5029etiam honeste. Quid nunc "honeste" dicit? idemne
  • 30quod "incunde"? Ergo ita: non posse honeste vivi
  • pg 631nisi honeste vivatur? An nisi populari fama? Sine ea
  • Critical Apparatus2igitur iucunde negat posse ⟨se⟩ vivere? Quid turpius
  • Critical Apparatus3quam sapientis vitam ex insipientium sermone pen-
  • 4dere? Quid ergo hoc loco intellegit honestum? Certe
  • 5nihil nisi quod possit ipsum propter se iure laudari.
  • 6Nam si propter voluptatem, quae est ista laus quae
  • 7possit e macello peti? Non is vir est ut, cum honestatem
  • 8eo loco habeat ut sine ea iucunde neget posse vivi, illud
  • 9honestum quod populare sit sentiat et sine eo neget
  • 10iucunde vivi posse, aut quicquam aliud honestum
  • 11intellegat nisi quod sit rectum ipsumque per se, sua
  • 12vi, sua natura, sua sponte laudabile.
  • Link 5113   [XVI] 'Itaque, Torquate, cum diceres clamare
  • Critical Apparatus14Epicurum non posse iucunde vivi nisi honeste et
  • 15sapienter et iuste viveretur, tu ipse mihi gloriari
  • 16videbare. Tanta vis inerat in verbis propter earum
  • 17rerum quae significabantur his verbis dignitatem ut
  • 18altior fieres, ut interdum insisteres, ut nos intuens
  • Critical Apparatus19quasi testificarere laudari honestatem et iustitiam ali-
  • Critical Apparatus20quando ab Epicuro. Quam te decebat iis verbis uti
  • 21quibus si philosophi non uterentur, philosophia
  • 22omnino non egeremus! Istorum enim verborum
  • 23amore, quae perraro appellantur ab Epicuro, sapientiae
  • 24fortitudinis iustitiae temperantiae, praestantissimis
  • 25ingeniis homines se ad philosophiae studium contuler-
  • Link 52Critical Apparatus26unt. "Oculorum" inquit Plato "est in nobis sensus
  • Critical Apparatus27acerrimus, quibus sapientiam non cernimus. Quam illa
  • Critical Apparatus28ardentis amores excitaret sui!" Cur tandem? an quod
  • 29ita callida est ut optime possit architectari voluptates?
  • pg 641Cur iustitia laudatur? Aut unde est hoc contritum
  • Critical Apparatus2vetustate proverbium "quicum in tenebris"? Hoc
  • 3dictum in una re latissime patet, ut in omnibus factis
  • Link 534re, non teste moveamur. Sunt enim levia et perinfirma
  • 5quae dicebantur a te, animi conscientia improbos
  • Critical Apparatus6excruciari, tum etiam poenae timore, qua aut adfician-
  • 7tur aut semper sint in metu ne adficiantur aliquando.
  • 8Non oportet timidum aut imbecillo animo fingi non
  • 9bonum illum virum qui, quidquid fecerit, ipse se
  • 10cruciet omniaque formidet, sed omnia callide referen-
  • 11tem ad utilitatem, acutum, versutum, veteratorem,
  • 12facile ut excogitet quomodo occulte, sine teste, sine
  • Link 5413ullo conscio fallat. An tu me de L. Tubulo putas
  • 14dicere? qui cum praetor quaestionem inter sicarios
  • 15exercuisset, ita aperte cepit pecunias ob rem iudican-
  • 16dam ut anno proximo P. Scaevola tribunus plebis ferret
  • 17ad plebem, vellentne de ea re quaeri. Quo plebiscito
  • Critical Apparatus18decreta a senatu est consuli quaestio Cn. Caepioni:
  • 19profectus in exsilium Tubulus statim nec respondere
  • Critical Apparatus20ausus; erat enim res aperta.
  • Critical Apparatus21   [XVII] 'Non igitur de improbo, sed de callido
  • 22improbo quaerimus, qualis Q. Pompeius in foedere
  • Critical Apparatus23Numantino infitiando fuit, nec vero omnia timente,
  • 24sed primum qui animi conscientiam non curet, quam
  • 25scilicet comprimere nihil est negoti. Is enim qui
  • Critical Apparatus26occultus et tectus dicitur tantum abest ut se indicet,
  • 27perficiet etiam ut dolere alterius improbe facto videa-
  • 28tur; quid est enim aliud esse versutum?
  • 55Critical Apparatus29   'Memini me adesse P. Sextilio Rufo, cum is rem ad
  • Critical Apparatus30amicos ita deferret, se esse heredem Q. Fadio Gallo,
  • pg 651cuius in testamento scriptum esset se ab eo rogatum ut
  • Critical Apparatus2omnis hereditas ad filiam perveniret. Id Sextilius
  • 3factum negabat. Poterat autem inpune; quis enim
  • 4redargueret? Nemo nostrum credebat, eratque veri
  • 5similius hunc mentiri, cuius interesset, quam illum,
  • 6qui id se rogasse scripsisset quod debuisset rogare.
  • 7Addebat etiam se in legem Voconiam iuratum contra
  • 8eam facere non audere, nisi aliter amicis videretur.
  • 9Aderamus nos quidem adulescentes, sed multi amplis-
  • 10simi viri, quorum nemo censuit plus Fadiae dandum
  • 11quam posset ad eam lege Voconia pervenire. Tenuit
  • 12permagnam Sextilius hereditatem unde, si secutus
  • 13esset eorum sententiam qui honesta et recta emolu-
  • 14mentis omnibus et commodis anteponerent, nummum
  • 15nullum attigisset. Num igitur eum postea censes anxio
  • 16animo aut sollicito fuisse? Nihil minus, contraque illa
  • 17hereditate dives ob eamque rem laetus. Magni enim
  • 18aestimabat pecuniam non modo non contra leges sed
  • Critical Apparatus19etiam legibus partam. Quae quidem vel cum periculo
  • 20est quaerenda vobis; est enim effectrix multarum et
  • 21magnarum voluptatum.
  • Link 5622   'Ut igitur illis qui recta et honesta quae sunt, ea
  • Critical Apparatus23statuunt per se expetenda, adeunda sunt saepe pericula
  • 24decoris honestatisque causa, sic vestris, qui omnia
  • 25voluptate metiuntur, pericula adeunda sunt ut adipis-
  • 26cantur magnas voluptates. Si magna res, magna hered-
  • 27itas agetur, cum pecunia voluptates pariantur plurimae,
  • Critical Apparatus28idem erit Epicuro vestro faciendum, si suum finem
  • 29bonorum sequi volet, quod Scipioni, magna gloria
  • 30proposita si Hannibalem in Africam retraxisset.
  • 31Itaque quantum adiit periculum! Ad honestatem
  • pg 661enim illum omnem conatum suum referebat, non ad
  • 2voluptatem. Sic vester sapiens magno aliquo emolu-
  • Critical Apparatus3mento commotus †cum causa†, si opus erit, dimicabit.
  • Link 574Occultum facinus esse potuerit, gaudebit; deprehensus
  • 5omnem poenam contemnet. Erit enim instructus ad
  • 6mortem contemnendam, ad exsilium, ad ipsum etiam
  • 7dolorem. Quem quidem vos, cum improbis poenam
  • 8proponitis, impetibilem facitis, cum sapientem semper
  • 9boni plus habere vultis, tolerabilem.
  • 10   [XVIII] 'Sed finge non solum callidum eum qui
  • 11aliquid improbe faciat, verum etiam praepotentem, ut
  • 12M. Crassus fuit, qui tamen solebat uti suo bono, ut
  • 13hodie est noster Pompeius, cui recte facienti gratia est
  • Critical Apparatus14habenda; esse enim quam vellet iniustus poterat
  • 15impune. Quam multa vero iniuste fieri possunt quae
  • Link 5816nemo possit reprehendere! Si te amicus tuus moriens
  • Critical Apparatus17rogaverit ut hereditatem reddas suae filiae, nec usquam
  • 18id scripserit, ut scripsit Fadius, nec cuiquam dixerit,
  • 19quid facies? Tu quidem reddes; ipse Epicurus fortasse
  • 20redderet, ut Sex. Peducaeus, Sex. f., is qui hunc
  • 21nostrum reliquit effigiem et humanitatis et probitatis
  • 22suae filium, cum doctus, tum omnium vir optimus et
  • 23iustissimus, cum sciret nemo eum rogatum a C. Plotio,
  • 24equite Romano splendido, Nursino, ultro ad mulierem
  • 25venit eique nihil opinanti viri mandatum exposuit
  • 26hereditatemque reddidit. Sed ego ex te quaero, quo-
  • 27niam idem tu certe fecisses, nonne intellegas eo
  • 28maiorem vim esse naturae quod ipsi vos, qui omnia
  • 29ad vestrum commodum et, ut ipsi dicitis, ad volu-
  • 30ptatem referatis, tamen ea faciatis e quibus appareat
  • 31non voluptatem vos, sed officium sequi, plusque
  • 5932rectam naturam quam rationem pravam valere. Si
  • pg 67Critical Apparatus1scieris, inquit Carneades, aspidem occulte latere
  • 2uspiam et velle aliquem imprudentem super eam
  • Critical Apparatus3adsidere cuius mors tibi emolumentum futura sit,
  • Critical Apparatus4improbe feceris nisi monueris ne adsidat. Sed impunite
  • 5tamen; scisse enim te quis coarguere possit? Sed nimis
  • 6multa. Perspicuum est enim, nisi aequitas fides iustitia
  • 7proficiscantur a natura, et si omnia haec ad utilitatem
  • 8referantur, virum bonum non posse reperiri; deque his
  • 9rebus satis multa in nostris de re publica libris sunt
  • 10dicta a Laelio.
  • Link 6011   [XIX] 'Transfer idem ad modestiam vel tempe-
  • 12rantiam, quae est moderatio cupiditatum rationi
  • 13oboediens. Satisne ergo pudori consulat, si quis sine
  • 14teste libidini pareat? An est aliquid per se ipsum
  • 15flagitiosum, etiamsi nulla comitetur infamia?
  • 16   'Quid? fortes viri voluptatumne calculis subductis
  • 17proelium ineunt, sanguinem pro patria profundunt, an
  • 18quodam animi ardore atque impetu concitati? Utrum
  • 19tandem censes, Torquate, Imperiosum illum, si nostra
  • 20verba audiret, tuamne de se orationem libentius audi-
  • 21turum fuisse an meam, cum ego dicerem nihil eum
  • 22fecisse sua causa omniaque rei publicae, tu contra nihil
  • 23nisi sua? Si vero id etiam explanare velles apertiusque
  • 24diceres nihil eum fecisse nisi voluptatis causa, quo-
  • Link 6125modo eum tandem laturum fuisse existimas? Esto,
  • 26fecerit, si ita vis, Torquatus propter suas utilitates
  • Critical Apparatus27(malo enim dicere quam voluptates, in tanto praesertim
  • Critical Apparatus28viro): num etiam eius collega P. Decius, princeps in ea
  • Critical Apparatus29familia consulatus, cum se devoverat et equo admisso in
  • 30mediam aciem Latinorum inruebat, aliquid de volup-
  • 31tatibus suis cogitabat? Ubi ut eam caperet aut quando?
  • pg 681cum sciret confestim esse moriendum eamque mortem
  • 2ardentiore studio peteret quam Epicurus voluptatem
  • 3petendam putat. Quod quidem eius factum nisi esset
  • 4iure laudatum, non esset imitatus quarto consulatu suo
  • 5filius, neque porro ex eo natus cum Pyrrho bellum
  • 6gerens consul cecidisset in proelio seque e continenti
  • 7genere tertiam victimam rei publicae praebuisset.
  • Link 628   'Contineo me ab exemplis. Graecis hoc modicum
  • 9est, Leonidas, Epaminondas, tres aliqui aut quattuor:
  • 10ego si nostros colligere coepero, perficiam illud
  • 11quidem, ut se virtuti tradat constringendam voluptas,
  • Critical Apparatus12sed dies me deficiet, et, ut Aulus Varius, qui est habitus
  • Critical Apparatus13iudex durior, dicere consessori solebat, cum datis
  • 14testibus alii tamen citarentur, "Aut hoc testium satis
  • 15est, aut nescio quid satis sit", sic a me satis datum est
  • 16testium. Quid enim? te ipsum, dignissimum maioribus
  • 17tuis, voluptasne induxit ut adulescentulus eriperes P.
  • 18Sullae consulatum? Quem cum ad patrem tuum rettu-
  • 19lisses, fortissimum virum, qualis ille vel consul vel civis
  • Critical Apparatus20cum semper, tum post consulatum fuit! Quo quidem
  • 21auctore nos ipsi ea gessimus ut omnibus potius quam
  • 22ipsis nobis consuluerimus.
  • Link 6323   'At quam pulchre dicere videbare, cum ex altera
  • Critical Apparatus24parte ponebas cumulatum aliquem plurimis et maximis
  • 25voluptatibus nullo nec praesenti nec futuro dolore, ex
  • 26altera autem cruciatibus maximis toto corpore nulla nec
  • 27adiuncta nec sperata voluptate, et quaerebas quis aut
  • 28hoc miserior aut superiore illo beatior; deinde conclu-
  • 29debas summum malum esse dolorem, summum bonum
  • 30voluptatem!
  • 31   [XX] 'L. Thorius Balbus fuit, Lanuvinus, quem
  • 32meminisse tu non potes. Is ita vivebat ut nulla tam
  • pg 69Critical Apparatus1exquisita posset inveniri voluptas qua non abundaret.
  • 2Erat et cupidus voluptatum et eius generis intellegens
  • 3et copiosus, ita non superstitiosus ut illa plurima in sua
  • 4patria sacrificia et fana contemneret, ita non timidus ad
  • 5mortem ut in acie sit ob rem publicam interfectus.
  • Link 646Cupiditates non Epicuri divisione finiebat, sed sua
  • Critical Apparatus7satietate. Habebat tamen rationem valetudinis: uteba-
  • 8tur iis exercitationibus ut ad cenam et sitiens et
  • 9esuriens veniret, eo cibo qui et suavissimus esset et
  • Critical Apparatus10idem facillimus ad concoquendum, vino et ad volup-
  • Critical Apparatus11tatem et ne noceret. Cetera illa adhibebat quibus
  • 12demptis negat se Epicurus intellegere quid sit bonum.
  • 13Aberat omnis dolor; qui si adesset, nec molliter ferret et
  • 14tamen medicis plus quam philosophis uteretur. Color
  • 15egregius, integra valetudo, summa gratia, vita denique
  • Link 65Critical Apparatus16conferta voluptatum omnium varietate. Hunc vos
  • Critical Apparatus17beatum: ratio quidem vestra sic cogit. At ego quem
  • 18huic anteponam non audeo dicere: dicet pro me ipsa
  • 19virtus nec dubitabit isti vestro beato M. Regulum
  • 20anteponere, quem quidem, cum sua voluntate, nulla
  • 21vi coactus praeter fidem quam dederat hosti, ex patria
  • Critical Apparatus22Carthaginem revertisset, tum ipsum, cum vigiliis et
  • 23fame cruciaretur, clamat virtus beatiorem fuisse quam
  • Critical Apparatus24potantem in rosa Thorium. Bella magna gesserat, bis
  • Critical Apparatus25consul fuerat, triumpharat nec tamen sua illa superiora
  • 26tam magna neque tam praeclara ducebat quam illum
  • 27ultimum casum quem propter fidem constantiamque
  • 28susceperat; qui nobis miserabilis videtur audientibus,
  • Critical Apparatus29illi perpetienti erat voluptarius. Non enim hilaritate
  • pg 701nec lascivia nec risu aut ioco, comite levitatis, saepe
  • Link 662etiam tristes firmitate et constantia sunt beati. Stuprata
  • Critical Apparatus3per vim Lucretia a regis filio testata civis se ipsa
  • Critical Apparatus4interemit. Hic dolor populi Romani duce et auctore
  • 5Bruto causa civitati libertatis fuit, ob eiusque mulieris
  • Critical Apparatus6memoriam primo anno et vir et pater eius consul est
  • 7factus. Tenuis L. Verginius unusque de multis sexage-
  • 8simo anno post libertatem receptam virginem filiam
  • Critical Apparatus9sua manu occidit potius quam ea Ap. Claudi libidini,
  • Critical Apparatus10qui tum erat summo ⟨cum⟩ imperio, dederetur.
  • Link 6711   [XXI] 'Aut haec tibi, Torquate, sunt vituperanda
  • 12aut patrocinium voluptatis repudiandum. Quod autem
  • 13patrocinium aut quae ista causa est voluptatis quae nec
  • 14testes ullos e claris viris nec laudatores poterit adhi-
  • 15bere? Ut enim nos ex annalium monimentis testes
  • 16excitamus eos quorum omnis vita consumpta est in
  • 17laboribus gloriosis, qui voluptatis nomen audire non
  • 18possent, sic in vestris disputationibus historia muta est.
  • 19Numquam audivi in Epicuri schola Lycurgum,
  • Critical Apparatus20Solonem, Miltiadem, Themistoclem, Epaminondam
  • 21nominari, qui in ore sunt ceterorum omnium
  • 22philosophorum. Nunc vero, quoniam haec nos etiam
  • Critical Apparatus23tractare coepimus, suppeditabit nobis Atticus noster e
  • Link 6824thesauris suis quos et quantos viros! Nonne melius est
  • 25de his aliquid quam tantis voluminibus de Themista
  • 26loqui? Sint ista Graecorum; quamquam ab iis philoso-
  • 27phiam et omnes ingenuas disciplinas habemus; sed
  • 28tamen est aliquid quod nobis non liceat, liceat illis.
  • 29   'Pugnant Stoici cum Peripateticis. Alteri negant
  • 30quicquam esse bonum nisi quod honestum sit, alteri
  • 31plurimum se et longe longeque plurimum tribuere
  • pg 711honestati, sed tamen et in corpore et extra esse quae-
  • 2dam bona. Et certamen honestum et disputatio splen-
  • Critical Apparatus3dida! Omnis est enim de virtutis dignitate contentio. At
  • Critical Apparatus4cum tuis cum disseras, multa sunt audienda etiam de
  • Critical Apparatus5obscenis voluptatibus, de quibus ab Epicuro saepis-
  • Link 69Critical Apparatus6sime dicitur. Non potes ergo ista tueri, Torquate, mihi
  • 7crede, si te ipse et tuas cogitationes et studia perspex-
  • Critical Apparatus8eris; pudebit te, inquam, illius tabulae quam Cleanthes
  • 9sane commode verbis depingere solebat. Iubebat eos
  • 10qui audiebant secum ipsos cogitare pictam in tabula
  • 11Voluptatem pulcherrimo vestitu et ornatu regali in
  • 12solio sedentem; praesto esse Virtutes ut ancillulas,
  • 13quae nihil aliud agerent, nullum suum officium ducer-
  • 14ent nisi ut Voluptati ministrarent et eam tantum ad
  • 15aurem admonerent (si modo id pictura intellegi posset)
  • 16ut caveret ne quid faceret imprudens quod offenderet
  • 17animos hominum, aut quicquam e quo oriretur aliquis
  • 18dolor. "Nos quidem Virtutes sic natae sumus ut tibi
  • Critical Apparatus19serviremus, aliud negoti nihil habemus."
  • Link 7020   [XXII] 'At negat Epicurus (hoc enim vestrum lumen
  • 21est) quemquam qui honeste non vivat iucunde posse
  • Critical Apparatus22vivere. Quasi ego id curem, quid ille aiat aut neget:
  • 23illud quaero, quid ei qui in voluptate summum bonum
  • 24ponat consentaneum sit dicere. Quid adfers cur Thor-
  • Critical Apparatus25ius, cur †Chius Postumius†, cur omnium horum
  • 26magister, Orata, non iucundissime vixerit? Ipse negat,
  • 27ut ante dixi, luxuriosorum vitam reprendendam, nisi
  • 28plane fatui sint, id est nisi aut cupiant aut metuant.
  • pg 72Critical Apparatus1Quarum ambarum rerum cum medicinam pollicetur,
  • 2luxuriae licentiam pollicetur. His enim rebus detractis
  • 3negat se reperire in asotorum vita quod reprendat.
  • 71Critical Apparatus4   'Non igitur potestis voluptate omnia derigentes aut
  • 5tueri aut retinere virtutem. Nam nec vir bonus ac
  • 6iustus haberi debet qui, ne malum habeat, abstinet se
  • 7ab iniuria. Nosti, credo, illud

  • 9cave putes quicquam esse verius. Nec enim dum metuit
  • Critical Apparatus10iustus est, et certe, si metuere destiterit, non erit; non
  • Critical Apparatus11metuet autem sive celare poterit sive opibus magnis
  • Critical Apparatus12quidquid fecerit obtinere, certeque malet existimari
  • Critical Apparatus13bonus vir, ut non sit, quam esse, ut non putetur. Ita,
  • Critical Apparatus14quod turpissimum est, pro vera certaque iustitia simu-
  • 15lationem nobis iustitiae traditis praecipitisque quodam
  • 16modo ut nostram stabilem conscientiam contemnamus,
  • 17aliorum errantem opinionem aucupemur.
  • Link 7218   'Quae dici eadem de ceteris virtutibus possunt,
  • 19quarum omnium fundamenta vos in voluptate tam-
  • 20quam in aqua ponitis. Quid enim? fortemne possumus
  • 21dicere eundem illum Torquatum?—delector enim,
  • 22quamquam te non possum, ut ais, corrumpere, delec-
  • 23tor, inquam, et familia vestra et nomine. Et hercule
  • 24mihi vir optimus nostrique amantissimus, A. Torqua-
  • 25tus, versatur ante oculos, cuius quantum studium et
  • 26quam insigne fuerit erga me temporibus illis quae nota
  • 27sunt omnibus scire necesse est utrumque vestrum.
  • 28Quae mihi ipsi, qui volo et esse et haberi gratus,
  • pg 731grata non essent, nisi eum perspicerem mea causa mihi
  • 2amicum fuisse, non sua, nisi hoc dicis sua, quod
  • 3interest omnium recte facere. Si id dicis, vicimus; id
  • 4enim volumus, id contendimus, ut offici fructus sit
  • Link 735ipsum officium. Hoc ille tuus non vult, omnibusque ex
  • 6rebus voluptatem quasi mercedem exigit. Sed ad illum
  • 7redeo. Si voluptatis causa cum Gallo apud Anienem
  • 8depugnavit provocatus et ex eius spoliis sibi et torquem
  • Critical Apparatus9et cognomen induit ullam aliam ob causam nisi quod ei
  • 10talia facta digna viro videbantur, fortem non puto. Iam
  • 11si pudor, si modestia, si pudicitia, si uno verbo tempe-
  • 12rantia poenae aut infamiae metu coercebuntur, non
  • 13sanctitate sua se tuebuntur, quod adulterium, quod
  • 14stuprum, quae libido non se proripiet ac proiciet aut
  • Critical Apparatus15occultatione proposita aut impunitate aut licentia?
  • Link 7416   'Quid? illud, Torquate, quale tandem videtur, te isto
  • 17nomine ingenio gloria quae facis, quae cogitas, quae
  • 18contendis quo referas, cuius rei causa perficere quae
  • Critical Apparatus19conaris velis, quid optimum denique in vita iudices
  • 20non audere in conventu dicere? Quid enim mereri velis,
  • 21iam cum magistratum inieris et in contionem ascen-
  • 22deris (est enim tibi edicendum quae sis observaturus in
  • 23iure dicendo, et fortasse etiam, si tibi erit visum,
  • 24aliquid de maioribus tuis et de te ipso dices more
  • 25maiorum), quid merearis igitur ut dicas te in eo
  • 26magistratu omnia voluptatis causa facturum esse
  • 27teque nihil fecisse in vita nisi voluptatis causa? "An
  • 28me" inquis "tam amentem putas ut apud imperitos isto
  • 29modo loquar?" At tu eadem ista dic in iudicio aut, si
  • 30coronam times, dic in senatu. Numquam facies. Cur,
  • Critical Apparatus31nisi quod turpis oratio est? Mene ergo et Triarium
  • Critical Apparatus32dignos existimas apud quos turpiter loquare?
  • pg 74 Link 751   [XXIII] 'Verum esto: verbum ipsum voluptatis non
  • 2habet dignitatem, nec nos fortasse intellegimus; hoc
  • 3enim identidem dicitis, non intellegere nos quam
  • Critical Apparatus4dicatis voluptatem. Rem videlicet difficilem et
  • 5obscuram! Individua cum dicitis et intermundia, quae
  • 6nec sunt ulla nec possunt esse, intellegimus, voluptas,
  • 7quae passeribus omnibus nota est, a nobis intellegi non
  • 8potest? Quid si efficio ut fateare me non modo quid sit
  • 9voluptas scire (est enim iucundus motus in sensu), sed
  • Critical Apparatus10etiam quid eam tu velis esse? Tum enim eam ipsam vis
  • 11quam modo ego dixi, et nomen imponis in motu ut sit
  • 12et faciat aliquam varietatem, tum aliam quandam
  • Critical Apparatus13summam voluptatem, quo addi nihil possit; eam tum
  • 14adesse cum dolor omnis absit; eam stabilem appellas.
  • 7615Sit sane ista voluptas. Dic in quovis conventu te omnia
  • 16facere ne doleas. Si ne hoc quidem satis ample, satis
  • 17honeste dici putas, dic te omnia et in isto magistratu et
  • 18in omni vita utilitatis tuae causa facturum, nihil nisi
  • Critical Apparatus19quod expediat, nihil denique nisi tua causa: quem
  • 20clamorem contionis aut quam spem consulatus eius
  • Critical Apparatus21qui tibi paratissimus est futuram putas? Eamne ratio-
  • 22nem igitur sequere qua tecum ipse et cum tuis utare,
  • 23profiteri et in medium proferre non audeas? At vero illa
  • 24quae Peripatetici, quae Stoici dicunt, semper tibi in ore
  • 25sunt in iudiciis, in senatu. Officium, aequitatem,
  • 26dignitatem, fidem, recta, honesta, digna imperio,
  • 27digna populo Romano, omnia pericula pro re publica,
  • 28mori pro patria, haec cum loqueris, nos barones
  • Link 7729stupemus, tu videlicet tecum ipse rides. Nam inter
  • 30ista tam magnifica verba tamque preclara non habet
  • Critical Apparatus31ullum voluptas locum, non modo illa quam in motu
  • pg 751esse dicitis, quam omnes urbani rustici, omnes,
  • 2inquam, qui Latine loquuntur, voluptatem vocant,
  • 3sed ne haec quidem stabilis, quam praeter vos nemo
  • 4appellat voluptatem.
  • 5   [XXIV] 'Vide igitur ne non debeas verbis nostris uti,
  • 6sententiis tuis. Quod si vultum tibi, si incessum
  • 7fingeres quo gravior viderere, non esses tui similis:
  • 8verba tu fingas et ea dicas quae non sentias? aut
  • 9etiam, ut vestitum, sic sententiam habeas aliam domes-
  • 10ticam, aliam forensem, ut in fronte ostentatio sit, intus
  • 11veritas occultetur? Vide, quaeso, rectumne sit. Mihi
  • Critical Apparatus12quidem eae verae videntur opiniones quae honestae,
  • 13quae laudabiles, quae gloriosae, quae in senatu, quae
  • 14apud populum, quae in omni coetu concilioque profit-
  • 15endae sint, ne id non pudeat sentire quod pudeat
  • 16dicere.
  • Link 7817   'Amicitiae vero locus ubi esse potest aut quis
  • 18amicus esse cuiquam quem non ipsum amet propter
  • 19ipsum? Quid autem est amare, e quo nomen ductum
  • 20amicitiae est, nisi velle bonis aliquem adfici quam
  • Critical Apparatus21maximis, etiamsi ad se ex iis nihil redundet? "Prodest"
  • 22inquit "mihi eo esse animo." Immo videri fortasse; esse
  • Critical Apparatus23enim, nisi eris, non potes. Qui autem esse poteris, nisi
  • Critical Apparatus24te amor ipse ceperit? quod non subducta utilitatis
  • 25ratione effici solet, sed ipsum a se oritur et sua sponte
  • 26nascitur. "At enim sequor utilitatem." Manebit ergo
  • Critical Apparatus27amicitia tam diu quam diu sequetur utilitas, et, si
  • Link 7928utilitas amicitiam constituet, tollet eadem. Sed quid
  • 29ages tandem, si utilitas ab amicitia, ut fit saepe,
  • pg 76Critical Apparatus1defecerit? Relinquesne? quae ista amicitia est? Retine-
  • 2bis? qui convenit? quid enim de amicitia statueris
  • Critical Apparatus3[utilitatis causa expetenda] vides. "Ne in odium
  • 4veniam si amicum destitero tueri." Primum cur ista
  • 5res digna odio est nisi quod est turpis? Quod si, ne quo
  • 6incommodo adficiare, non relinques amicum, tamen,
  • 7ne sine fructu adligatus sis, ut moriatur optabis. Quid si
  • 8non modo utilitatem tibi nullam adferet, sed iacturae
  • 9rei familiaris erunt faciendae, labores suscipiendi,
  • 10adeundum vitae periculum? Ne tum quidem te respi-
  • 11cies et cogitabis sibi quemque natum esse et suis
  • 12voluptatibus? Vadem te ad mortem tyranno dabis pro
  • 13amico, ut Pythagoreus ille Siculo fecit tyranno, aut
  • Critical Apparatus14Pylades cum sis, dices te esse Orestem, ut moriare
  • 15pro amico, aut si esses Orestes, Pyladem refelleres, te
  • 16indicares et, si id non probares, quominus ambo una
  • 17necaremini non precarere?
  • Link 8018   [XXV] 'Faceres tu quidem, Torquate, haec omnia;
  • Critical Apparatus19nihil enim arbitror esse magna laude dignum quod te
  • 20praetermissurum credam aut mortis aut doloris metu.
  • 21Non quaeritur autem quid naturae tuae consentaneum
  • Critical Apparatus22sit, sed quid disciplinae. Ratio ista quam defendis,
  • Critical Apparatus23praecepta quae didicisti, quae probas, funditus ever-
  • Critical Apparatus24tunt amicitiam, quamvis eam Epicurus, ut facit, in
  • 25caelum efferat laudibus. "At coluit ipse amicitias."
  • Critical Apparatus26Quis, quaeso, illum negat et bonum virum et comem
  • 27et humanum fuisse? De ingenio eius in his disputatio-
  • 28nibus, non de moribus quaeritur. Sit ista in Graecorum
  • pg 771levitate perversitas, qui maledictis insectantur eos a
  • Critical Apparatus2quibus de veritate dissentiunt. Sed quamvis comis in
  • 3amicis tuendis fuerit, tamen, si haec vera sunt (nihil
  • 4enim adfirmo), non satis acutus fuit. "At multis se
  • 815probavit." Et quidem iure fortasse, sed tamen non
  • 6gravissimum est testimonium multitudinis. In omni
  • 7enim arte vel studio vel quavis scientia vel in ipsa
  • 8virtute optimum quidque rarissimum est. Ac mihi
  • Critical Apparatus9quidem, quod et ipse bonus vir fuit et multi Epicurei
  • 10et fuerunt et hodie sunt et in amicitiis fideles et in omni
  • Critical Apparatus11vita constantes et graves nec voluptate sed officio
  • 12consilia moderantes, hoc videtur maior vis honestatis
  • 13et minor voluptatis. Ita enim vivunt quidam ut eorum
  • 14vita refellatur oratio. Atque ut ceteri dicere exi-
  • 15stimantur melius quam facere, sic hi mihi videntur
  • 16facere melius quam dicere.
  • Link 82Critical Apparatus17   [XXVI] 'Sed haec nihil sane ad rem: illa videamus
  • 18quae a te de amicitia dicta sunt. E quibus unum mihi
  • 19videbar ab ipso Epicuro dictum cognoscere, amici-
  • 20tiam a voluptate non posse divelli ob eamque rem
  • Critical Apparatus21colendam esse quod, ⟨cum⟩ sine ea tuto et sine metu
  • Critical Apparatus22vivi non posset, ne iucunde quidem posset. Satis est ad
  • Critical Apparatus23hoc responsum. Adtulisti aliud humanius horum
  • Critical Apparatus24recentiorum, numquam dictum ab ipso illo, quod
  • 25sciam, primo utilitatis causa amicum expeti, cum
  • 26autem usus accessisset, tum ipsum amari per se etiam
  • Critical Apparatus27omissa spe voluptatis. Hoc etsi multis modis repre-
  • 28hendi potest, tamen accipio quod dant; mihi enim
  • pg 781satis est, ipsis non satis. Nam aliquando posse recte
  • Critical Apparatus2fieri dicunt nulla exspectata nec quaesita voluptate.
  • 833Posuisti etiam dicere alios foedus quoddam inter se
  • 4facere sapientis, ut, quem ad modum sint in se ipsos
  • 5animati, eodem modo sint erga amicos; id et fieri posse
  • Critical Apparatus6et saepe esse factum et ad voluptates percipiendas
  • 7maxime pertinere. Hoc foedus facere si potuerunt,
  • 8faciant etiam illud, ut aequitatem modestiam virtutes
  • Critical Apparatus9omnis per se ipsas gratis diligant. An vero, si fructibus
  • 10et emolumentis et utilitatibus amicitias colemus, si
  • 11nulla caritas erit quae faciat amicitiam ipsam sua
  • 12sponte, vi sua, ex se et propter se expetendam,
  • 13dubium est quin fundos et insulas amicis antepona-
  • 14mus?
  • Link 84Critical Apparatus15   'Licet hic rursus ea commemores quae optimis
  • Critical Apparatus16verbis ab Epicuro de laude amicitiae dicta sunt: non
  • 17quaero quid dicat, sed quid convenienter possit rationi
  • Critical Apparatus18et sententiae suae dicere. "Utilitatis causa amicitia est
  • 19quaesita." Num igitur utiliorem tibi hunc Triarium
  • Critical Apparatus20putas esse posse quam si tua sint Puteolis granaria?
  • 21Collige omnia quae soletis: "Praesidium amicorum."
  • 22Satis est tibi in te, satis in legibus, satis in mediocribus
  • Critical Apparatus23amicitiis praesidi; iam contemni non poteris; odium
  • 24autem et invidiam facile vitabis; ad eas enim res ab
  • 25Epicuro praecepta dantur. Et tamen tantis vectigalibus
  • Critical Apparatus26ad liberalitatem utens etiam sine hac Pyladea amicitia
  • Critical Apparatus27multorum te benivolentia praeclare tuebere et munies.
  • Link 85Critical Apparatus28"At quicum ioca seria, ut dicitur, quicum arcana,
  • pg 791quicum occulta omnia?" Tecum optime, deinde etiam
  • Critical Apparatus2cum mediocri amico. Sed fac ista esse non importuna:
  • 3quid ad utilitatem tantae pecuniae? Vides igitur, si
  • 4amicitiam sua caritate metiare, nihil esse praestantius,
  • 5sin emolumento, summas familiaritates praediorum
  • 6fructuosorum mercede superari. Me igitur ipsum
  • 7ames oportet, non mea, si veri amici futuri sumus.
  • 8   [XXVII] 'Sed in rebus apertissimis nimium longi
  • 9sumus. Perfecto enim et concluso neque virtutibus
  • 10neque amicitiis usquam locum esse si ad voluptatem
  • 11omnia referantur, nihil praeterea est magnopere dicen-
  • 12dum. Ac tamen, ne cui loco non videatur esse respon-
  • 13sum, pauca etiam nunc dicam ad reliquam orationem
  • Link 86Critical Apparatus14tuam. Quoniam igitur omnis summa philosophiae ad
  • 15beate vivendum refertur, idque unum expetentes
  • 16homines se ad hoc studium contulerunt, beate autem
  • 17vivere alii in alio, vos in voluptate ponitis, item contra
  • 18miseriam omnem in dolore, id primum videamus,
  • 19beate vivere vestrum quale sit. Atque hoc dabitis, ut
  • 20opinor, si modo sit aliquid esse beatum, id oportere
  • 21totum poni in potestate sapientis. Nam si amitti vita
  • 22beata potest, beata esse non potest. Quis enim confidit
  • Critical Apparatus23semper sibi illud stabile et firmum permansurum quod
  • Critical Apparatus24fragile et caducum sit? Qui autem diffidet perpetuitati
  • 25bonorum suorum, timeat necesse est ne aliquando
  • 26amissis illis sit miser. Beatus autem esse in maximarum
  • Link 8727rerum timore nemo potest. Nemo igitur esse beatus
  • 28potest. Neque enim in aliqua parte sed in perpetuitate
  • Critical Apparatus29temporis vita beata dici solet, nec appellatur omnino
  • 30vita nisi confecta atque absoluta, nec potest quisquam
  • 31alias beatus esse, alias miser; qui enim existimabit
  • 32posse se miserum esse beatus non erit. Nam cum
  • pg 801suscepta semel est beata vita, tam permanet quam ipsa
  • 2illa effectrix beatae vitae sapientia, neque exspectat
  • Critical Apparatus3ultimum tempus aetatis, quod Croeso scribit Herodotus
  • 4praeceptum a Solone.
  • Critical Apparatus5   'At enim, quem ad modum tute dicebas, negat
  • Critical Apparatus6Epicurus ne diuturnitatem quidem temporis ad beate
  • 7vivendum aliquid adferre, nec minorem voluptatem
  • 8percipi in brevitate temporis quam si illa sit sempi-
  • Link 889terna. Haec dicuntur inconstantissime. Cum enim
  • 10summum bonum in voluptate ponat, negat infinito
  • 11tempore aetatis voluptatem fieri maiorem quam finito
  • 12atque modico. Qui bonum omne in virtute ponit, is
  • 13potest dicere perfici beatam vitam perfectione virtutis;
  • 14negat enim summo bono adferre incrementum diem.
  • 15Qui autem voluptate vitam effici beatam putabit,
  • 16qui sibi is conveniet si negabit voluptatem crescere
  • 17longinquitate? Igitur ne dolorem quidem. An dolor
  • 18longissimus quisque miserrimus, voluptatem non
  • 19optabiliorem diuturnitas facit? Quid est igitur cur ita
  • Critical Apparatus20semper deum appellet Epicurus beatum et aeternum?
  • 21Dempta enim aeternitate nihilo beatior Iuppiter quam
  • 22Epicurus; uterque enim summo bono fruitur, id est
  • Critical Apparatus23voluptate. "At enim hic etiam dolore." At eum nihili
  • Critical Apparatus24facit; ait enim se, si uratur, "Quam hoc suave!"
  • Link 89Critical Apparatus25dicturum. Qua igitur re ab deo vincitur si aeternitate
  • 26non vincitur? In qua quid est boni praeter summam
  • 27voluptatem, et eam sempiternam? Quid ergo attinet
  • 28gloriose loqui nisi constanter loquare? In voluptate
  • 29corporis (addam, si vis, animi, dum ea ipsa, ut vultis,
  • pg 81Critical Apparatus1sit e corpore) situm est vivere beate. Quid? istam
  • 2voluptatem perpetuam quis potest praestare sapienti?
  • Critical Apparatus3Nam quibus rebus efficiuntur voluptates, eae non sunt
  • 4in potestate sapientis. Non enim in ipsa sapientia
  • 5positum est beatum esse, sed in iis rebus quas sapientia
  • 6comparat ad voluptatem. Totum autem id externum
  • 7est, et quod externum, id in casu est. Ita fit beatae vitae
  • Critical Apparatus8domina fortuna, quam Epicurus ait exiguam interve-
  • 9nire sapienti.
  • Link 9010   [XXVIII] ' "Age," inquies "ista parva sunt. Sapien-
  • Critical Apparatus11tem locupletat ipsa natura, cuius divitias Epicurus
  • 12parabiles esse docuit." Haec bene dicuntur, nec ego
  • 13repugno; sed inter sese ipsa pugnant. Negat enim
  • 14tenuissimo victu, id est contemptissimis escis et potio-
  • 15nibus, minorem voluptatem percipi quam rebus exqui-
  • 16sitissimis ad epulandum. Huic ego, si negaret
  • 17quicquam interesse ad beate vivendum quali uteretur
  • 18victu, concederem, laudarem etiam; verum enim
  • 19diceret, idque Socratem, qui voluptatem nullo loco
  • 20numerat, audio dicentem, cibi condimentum esse
  • 21famem, potionis sitim. Sed qui ad voluptatem omnia
  • 22referens vivit ut Gallonius, loquitur ut Frugi ille Piso,
  • 23non audio nec eum quod sentiat dicere existimo.
  • Link 91Critical Apparatus24Naturales divitias dixit parabiles esse, quod parvo
  • 25esset natura contenta. Certe, nisi voluptatem tanti
  • 26aestimaretis. "Non minor" inquit "voluptas percipitur
  • 27ex vilissimis rebus quam ex pretiosissimis." Hoc est
  • Critical Apparatus28non modo cor non habere, sed ne palatum quidem. Qui
  • Critical Apparatus29enim voluptatem ipsam contemnunt, iis licet dicere se
  • pg 821acupenserem maenae non anteponere. Cui vero in
  • 2voluptate summum bonum est, huic omnia sensu,
  • 3non ratione sunt iudicanda, eaque dicenda optima
  • Critical Apparatus4quae sunt suavissima.
  • Link 925   'Verum esto; consequatur summas voluptates non
  • 6modo parvo, sed per me nihilo, si potest; sit voluptas
  • 7non minor in nasturcio illo quo vesci Persas esse solitos
  • Critical Apparatus8scribit Xenophon quam in Syracusanis mensis quae a
  • Critical Apparatus9Platone graviter vituperantur; sit, inquam, tam facilis
  • 10quam vultis comparatio voluptatis: quid de dolore
  • 11dicemus? cuius tanta tormenta sunt ut in iis beata
  • 12vita, si modo dolor summum malum est, esse non
  • Critical Apparatus13possit. Ipse enim Metrodorus, paene alter Epicurus,
  • 14beatum esse describit his fere verbis: "cum corpus bene
  • 15constitutum sit et sit exploratum ita futurum." An id
  • Critical Apparatus16exploratum cuiquam potest esse quomodo se hoc
  • 17habiturum sit corpus non dico ad annum, sed ad
  • Critical Apparatus18vesperum? Dolor ergo, id est summum malum, metue-
  • 19tur semper, etiamsi non aderit; iam enim adesse poterit.
  • 20Qui potest igitur habitare in beata vita summi mali
  • Link 9321metus? "Traditur" inquit "ab Epicuro ratio negle-
  • Critical Apparatus22gendi doloris." Iam id ipsum absurdum, maximum
  • 23malum neglegi. Sed quae tandem ista ratio est? "Max-
  • 24imus dolor" inquit "brevis est." Primum quid tu dicis
  • 25breve? deinde dolorem quem maximum? Quid enim?
  • 26summus dolor plures dies manere non potest? Vide ne
  • 27etiam menses! Nisi forte eum dicis qui simul atque
  • Critical Apparatus28arripuit interficit. Quis istum dolorem timet? Illum
  • 29mallem levares quo optimum atque humanissimum
  • 30virum, Cn. Octavium, Marci filium, familiarem
  • pg 831meum, confici vidi, nec vero semel nec ad breve
  • Critical Apparatus2tempus sed et saepe ⟨et⟩ plane diu. Quos ille, di
  • 3immortales, cum omnes artus ardere viderentur, cru-
  • 4ciatus perferebat! Nec tamen miser esse, quia summum
  • 5id malum non erat, tantum modo laboriosus videbatur;
  • Critical Apparatus6at miser, si in flagitiosa et vitiosa vita adflueret volup-
  • 7tatibus.
  • Link 94Critical Apparatus8   [XXIX] 'Quod autem magnum dolorem brevem,
  • Critical Apparatus9longinquum levem esse dicitis, id non intellego quale
  • 10sit. Video enim et magnos et eosdem bene longinquos
  • 11dolores, quorum alia toleratio est verior, qua uti vos
  • 12non potestis, qui honestatem ipsam per se non amatis.
  • 13Fortitudinis quaedam praecepta sunt ac paene leges,
  • 14quae effeminari virum vetant in dolore. Quam ob rem
  • 15turpe putandum est, non dico dolere (nam id quidem
  • 16est interdum necesse), sed saxum illud Lemnium
  • Critical Apparatus17clamore Philocteteo funestare,

  • Critical Apparatus18          Quod eiulatu questu gemitu fremitibus
  • 19          Resonando mutum flebiles voces refert.

  • Critical Apparatus21          ⟨E⟩ viperino morsu venae viscerum
  • 22          Veneno inbutae taetros cruciatus cient!

  • Critical Apparatus23   'Sic Epicurus: "Philocteta, si gravis dolor, brevis."
  • 24At iam decimum annum in spelunca iacet. "Si longus,
  • pg 84 Link 95Critical Apparatus1levis; dat enim intervalla et relaxat." Primum non
  • 2saepe, deinde quae est ista relaxatio, cum et praeteriti
  • 3doloris memoria recens est et futuri atque impendentis
  • 4torquet timor? "Moriatur", inquit. Fortasse id opti-
  • 5mum, sed ubi illud "Plus semper voluptatis"? Si enim
  • Critical Apparatus6ita est, vide ne facinus facias cum mori suadeas. Potius
  • 7ergo illa dicantur, turpe esse, viri non esse debilitari
  • 8dolore, frangi, succumbere. Nam ista vestra "Si gravis,
  • 9brevis; si longus, levis" dictata sunt. Virtutis, magni-
  • 10tudinis animi, patientiae, fortitudinis fomentis dolor
  • 11mitigari solet.
  • Link 9612   [XXX] 'Audi, ne longe abeam, moriens quid dicat
  • Critical Apparatus13Epicurus, ut intellegas facta eius cum dictis discrepare:
  • Critical Apparatus14"Epicurus Hermarcho salutem. Cum ageremus"
  • 15inquit "vitae beatum et eundem supremum diem,
  • 16scribebamus haec. Tanti autem aderant vesicae et
  • 17torminum morbi ut nihil ad eorum magnitudinem
  • 18posset accedere." Miserum hominem! Si dolor
  • 19summum malum est, dici aliter non potest. Sed audi-
  • 20amus ipsum: "Compensabatur" inquit "tamen cum his
  • 21omnibus animi laetitia quam capiebam memoria ratio-
  • 22num inventorumque nostrorum. Sed tu, ut dignum est
  • Critical Apparatus23tua erga me et philosophiam voluntate ab adulescentulo
  • Link 9724suscepta, fac ut Metrodori tueare liberos." Non ego
  • 25iam Epaminondae, non Leonidae mortem huius morti
  • 26antepono. Quorum alter cum vicisset Lacedaemonios
  • 27apud Mantineam atque ipse gravi vulnere exanimari se
  • Critical Apparatus28videret, ut primum dispexit, quaesivit salvusne esset
  • 29clipeus. Cum salvum esse flentes sui respondissent,
  • 30rogavit essentne fusi hostes. Cum id quoque, ut
  • pg 851cupiebat, audivisset, evelli iussit eam qua erat trans-
  • 2fixus hastam. Ita multo sanguine profuso in laetitia et
  • Critical Apparatus3in victoria est mortuus. Leonidas autem, rex Lace-
  • 4daemoniorum, se in Thermopylis trecentosque eos
  • 5quos eduxerat Sparta, cum esset proposita aut fuga
  • 6turpis aut gloriosa mors, opposuit hostibus. Praeclarae
  • 7mortes sunt imperatoriae; philosophi autem in suis
  • 8lectulis plerumque moriuntur. Refert tamen quomodo.
  • Critical Apparatus9⟨Beatus⟩ sibi videtur esse moriens. Magna laus. "Com-
  • 10pensabatur" inquit "cum summis doloribus laetitia."
  • Link 9811Audio equidem philosophi vocem, Epicure, sed quid
  • 12tibi dicendum sit oblitus es. Primum enim, si vera sunt
  • 13ea quorum recordatione te gaudere dicis, hoc est, si
  • 14vera sunt tua scripta et inventa, gaudere non potes.
  • Critical Apparatus15Nihil enim iam habes quod ad corpus referas; est autem
  • 16a te semper dictum nec gaudere quemquam nisi
  • Critical Apparatus17propter corpus nec dolere. "Praeteritis" inquit
  • 18"gaudeo." Quibusnam praeteritis? si ad corpus perti-
  • 19nentibus, rationes tuas te video compensare cum istis
  • 20doloribus, non memoriam corpore perceptarum volup-
  • 21tatum; sin autem ad animum, falsum est quod negas
  • 22animi ullum esse gaudium quod non referatur ad
  • 23corpus. Cur deinde Metrodori liberos commendas?
  • Critical Apparatus24quid ⟨in⟩ isto egregio tuo officio et tanta fide (sic
  • 25enim existimo) ad corpus refers?
  • Link 9926   [XXXI] 'Huc et illuc, Torquate, vos versetis licet,
  • 27nihil in hac praeclara epistula scriptum ab Epicuro
  • 28congruens et conveniens decretis eius reperietis. Ita
  • Critical Apparatus29redarguitur ipse a sese, convincunturque scripta eius
  • pg 861probitate ipsius ac moribus. Nam ista commendatio
  • 2puerorum, memoria et caritas amicitiae, summorum
  • 3officiorum in extremo spiritu conservatio indicat
  • 4innatam esse homini probitatem gratuitam, non
  • 5invitatam voluptatibus nec praemiorum mercedibus
  • 6evocatam. Quod enim testimonium maius quaerimus,
  • 7quae honesta et recta sint, ipsa esse optabilia per sese,
  • 8cum videamus tanta officia morientis?
  • Link 1009   'Sed ut epistulam laudandam arbitror eam quam
  • 10modo totidem fere verbis interpretatus sum, quam-
  • Critical Apparatus11quam ea cum summa eius philosophia nullo modo
  • Critical Apparatus12congruebat, sic eiusdem testamentum non solum ⟨a⟩
  • 13philosophi gravitate, sed etiam ab ipsius sententia
  • Critical Apparatus14iudico discrepare. Scripsit enim et multis saepe verbis
  • Critical Apparatus15et breviter aperteque in eo libro quem modo nominavi,
  • 16"mortem nihil ad nos pertinere; quod enim dissolutum
  • 17sit, id esse sine sensu, quod autem sine sensu sit, id
  • 18nihil ad nos pertinere omnino." Hoc ipsum elegantius
  • 19poni meliusque potuit. Nam quod ita positum est,
  • 20"quod dissolutum sit, id esse sine sensu", id eiusmodi
  • Link 10121est ut non satis plane dicat quid sit dissolutum. Sed
  • 22tamen intellego quid velit. Quaero autem quid sit quod,
  • 23cum dissolutione, id est morte, sensus omnis exstin-
  • 24guatur, et cum reliqui nihil sit omnino quod pertineat
  • Critical Apparatus25ad nos, tam accurate tamque diligenter caveat et sanciat
  • 26"ut Amynomachus et Timocrates, heredes sui, de
  • 27Hermarchi sententia dent quod satis sit ad diem
  • 28agendum natalem suum quotannis mense Gamelione,
  • 29itemque omnibus mensibus vicesimo die lunae dent ad
  • 30eorum epulas qui una secum philosophati sint, ut et sui
  • Link 102Critical Apparatus31et Metrodori memoria colatur." Haec ego non possum
  • pg 871dicere non esse hominis quamvis et belli et humani,
  • 2sapientis vero nullo modo, physici praesertim, quem se
  • Critical Apparatus3ille esse vult, putare ullum esse cuiusquam diem
  • 4natalem. Quid? idemne potest esse dies saepius qui
  • 5semel fuit? Certe non potest. An eiusdem modi? Ne id
  • 6quidem, nisi multa annorum intercesserint milia, ut
  • 7omnium siderum eodem unde profecta sint fiat ad
  • 8unum tempus reversio. Nullus est igitur cuiusquam
  • 9dies natalis. "At habetur!" Et ego id scilicet nesciebam!
  • 10Sed ut sit, etiamne post mortem coletur, idque testa-
  • 11mento cavebit is qui nobis quasi oraculum ediderit
  • 12nihil post mortem ad nos pertinere? Haec non erant
  • 13eius qui innumerabilis mundos infinitasque regiones,
  • Critical Apparatus14quarum nulla esset ora, nulla extremitas, mente per-
  • 15agravisset. Num quid tale Democritus? Ut alios omit-
  • Link 10316tam, hunc appello, quem ille unum secutus est. Quod si
  • 17dies notandus fuit, eumne potius quo natus an eum quo
  • 18sapiens factus est? "Non potuit" inquies "fieri sapiens,
  • Critical Apparatus19nisi natus esset." [et] Isto modo, ne si avia quidem eius
  • 20nata non esset. Res tota, Torquate, non doctorum
  • 21hominum, velle post mortem epulis celebrari memor-
  • 22iam sui nominis. Quos quidem dies quem ad modum
  • 23agatis et in quantam hominum facetorum urbanitatem
  • 24incurratis, non dico (nihil opus est litibus): tantum
  • 25dico, magis fuisse vestrum agere Epicuri diem natalem
  • 26quam illius tetamento cavere ut ageretur.
  • Link 10427   [XXXII] 'Sed ut ad propositum (de dolore enim
  • 28cum diceremus, ad istam epistulam delati sumus),
  • 29nunc totum illud concludi sic licet: qui in summo malo
  • Critical Apparatus30est, is tum cum in eo est non est beatus; sapiens autem
  • 31semper beatus est, et est aliquando in dolore; non est
  • 32igitur summum malum dolor.
  • pg 88Critical Apparatus1   'Iam illud quale tandem est, bona praeterita non
  • 2effluere sapienti, mala meminisse non oportere?
  • 3Primum in nostrane potestate est quid meminerimus?
  • 4Themistocles quidem, cum ei Simonides an quis alius
  • 5artem memoriae polliceretur, "Oblivionis" inquit
  • 6"mallem; nam memini etiam quae nolo, oblivisci non
  • Link 1057possum quae volo." Magno hic ingenio, sed res se
  • 8tamen sic habet, ut nimis imperiosi philosophi sit
  • 9vetare meminisse. Vide ne ista sint Manliana vestra,
  • Critical Apparatus10aut maiora etiam, si imperes quod facere non possim.
  • 11Quid si etiam iucunda memoria est praeteritorum
  • 12malorum? ut proverbia nonnulla veriora sint quam
  • Critical Apparatus13vestra dogmata. Vulgo enim dicitur "Iucundi acti
  • 14labores", nec male Euripides (concludam, si potero,
  • 15Latine; Graecum enim hunc versum nostis omnes):

  • 17Sed ad bona praeterita redeamus. Quae si a vobis talia
  • 18dicerentur qualibus C. Marius uti poterat, ut expulsus,
  • 19egens, in palude demersus tropaeorum recordatione
  • 20levaret dolorem suum, audirem et plane probarem. Nec
  • 21enim absolvi beata vita sapientis neque ad exitum
  • 22perduci poterit, si prima quaeque bene ab eo consulta
  • Link 106Critical Apparatus23atque facta ipsius oblivione obruentur. Sed vobis volup-
  • 24tatum perceptarum recordatio vitam beatam facit, et
  • 25quidem corpore perceptarum. Nam si quae sunt aliae,
  • Critical Apparatus26falsum est omnis animi voluptates esse e corporis
  • 27societate. Corporis autem voluptas si etiam praeterita
  • Critical Apparatus28delectat, non intellego cur Aristoteles Sardanapalli
  • pg 891epigramma tantopere derideat in quo ille rex Syriae
  • Critical Apparatus2glorietur se omnis secum libidinum voluptates
  • 3abstulisse. Quod enim ne vivus quidem, inquit, diutius
  • 4sentire poterat quam dum fruebatur, quomodo id
  • Critical Apparatus5potuit mortuo permanere? Fluit igitur voluptas cor-
  • 6poris et prima quaeque avolat saepiusque relinquit
  • 7causam paenitendi quam recordandi. Itaque beatior
  • 8Africanus cum patria illo modo loquens:

  • 10reliquaque praeclare:

  • 12Laboribus hic praeteritis gaudet, tu iubes volupta-
  • 13tibus; et hic se ad ea revocat e quibus nihil umquam
  • 14rettulerit ad corpus, tu totus haeres in corpore.
  • Link 10715   [XXXIII] 'Illud autem ipsum qui obtineri potest,
  • Critical Apparatus16quod dicitis omnis animi et voluptates et dolores ad
  • 17corporis voluptates ac dolores pertinere? Nihilne te
  • 18delectat umquam (video quicum loquar), te igitur,
  • 19Torquate, ipsum per se nihil delectat? Omitto dignita-
  • 20tem, honestatem, speciem ipsam virtutum, de quibus
  • Critical Apparatus21ante dictum est, haec leviora ponam: poema, orationem
  • 22cum aut scribis aut legis, cum omnium factorum, cum
  • 23regionum conquiris historiam, signum, tabula, locus
  • Critical Apparatus24amoenus, ludi, venatio, villa Luculli (nam si tuam
  • pg 901dicerem, latebram haberes; ad corpus diceres perti-
  • 2nere), sed ea quae dixi ad corpusne refers? an est
  • 3aliquid quod te sua sponte delectet? Aut pertinacissi-
  • Critical Apparatus4mus fueris, si in eo perstiteris, ad corpus ea quae dixi
  • Critical Apparatus5referri, aut deserueris totam Epicuri voluptatem, si
  • 6negaveris.
  • 1087   'Quod vero a te disputatum est maiores esse
  • 8voluptates et dolores animi quam corporis, quia
  • 9trium temporum particeps animus sit, corpore autem
  • Critical Apparatus10praesentia solum sentiantur, qui id probari potest, ut
  • Critical Apparatus11is qui propter me aliquid gaudeat plus quam ego ipse
  • Critical Apparatus12gaudeat? [Animo voluptas oritur propter voluptatem
  • 13corporis, et maior est animi voluptas quam corporis.
  • 14Ita fit ut gratulator laetior sit quam is cui gratulatur.]
  • 15Sed dum efficere vultis beatum sapientem, cum max-
  • 16imas animo voluptates percipiat omnibusque partibus
  • Critical Apparatus17maiores quam corpore, quid occurrat non videtis.
  • Critical Apparatus18Animi enim quoque dolores percipiet omnibus parti-
  • Critical Apparatus19bus maiores quam corporis. Ita miser sit aliquando
  • 20necesse est is quem vos beatum semper vultis esse, nec
  • 21vero id, dum omnia ad voluptatem doloremque refer-
  • 22etis, efficietis umquam.
  • Link 109Critical Apparatus23   'Quare aliud aliquod, Torquate, hominis summum
  • Critical Apparatus24bonum reperiendum est, voluptatem bestiis conceda-
  • 25mus, quibus vos de summo bono testibus uti soletis.
  • Critical Apparatus26Quid si etiam bestiae multa faciunt duce sua quaeque
  • 27natura, partim indulgenter vel cum labore, ut in
  • pg 91Critical Apparatus1gignendo, in educando perfacile appareat aliud quid-
  • 2dam iis propositum, non voluptatem? Partim cursu et
  • 3peragratione laetantur; congregatione aliae coetum
  • Link 1104quodam modo civitatis imitantur; videmus in quodam
  • Critical Apparatus5volucrium genere nonnulla indicia pietatis, cognitio-
  • 6nem, memoriam, in multis etiam desideria videmus.
  • 7Ergo in bestiis erunt secreta a voluptate humanarum
  • 8quaedam simulacra virtutum, in ipsis hominibus virtus
  • 9nisi voluptatis causa nulla erit? Et homini, qui ceteris
  • Critical Apparatus10animantibus plurimum praestat, praecipui a natura
  • 11nihil datum esse dicemus?
  • 11112   [XXXIV] 'Nos vero, si quidem in voluptate sunt
  • 13omnia, longe multumque superamur a bestiis, quibus
  • Critical Apparatus14ipsa terra fundit ex sese pastus varios atque abun-
  • 15dantes nihil laborantibus, nobis autem aut vix aut ne
  • 16vix quidem suppetunt multo labore quaerentibus. Nec
  • 17tamen ullo modo summum pecudis bonum et hominis
  • Critical Apparatus18idem mihi videri potest. Quid enim tanto opus est
  • 19instrumento in optimis artibus comparandis, quid tanto
  • 20concursu honestissimorum studiorum, tanto virtutum
  • 21comitatu, si ea nullam ad aliam rem nisi ad voluptatem
  • Link 11222conquiruntur? Ut, si Xerxes, cum tantis classibus
  • 23tantisque equestribus et pedestribus copiis Hellesponto
  • Critical Apparatus24iuncto Athone perfosso maria ambulavisset, terram
  • 25navigavisset, si, cum tanto impetu in Graeciam venis-
  • 26set, causam quis ex eo quaereret tantarum copiarum
  • 27tantique belli, mel se auferre ex Hymetto voluisse
  • 28diceret, certe sine causa videretur tanta conatus, sic
  • 29nos sapientem plurimis et gravissimis artibus atque
  • 30virtutibus instructum et ornatum non, ut illum, maria
  • pg 921pedibus peragrantem, classibus montes, sed omne
  • 2caelum totamque cum universo mari terram mente
  • 3complexum, voluptatem petere si dicemus, mellis
  • 4causa dicemus tanta molitum.
  • Link 1135   'Ad altiora quaedam et magnificentiora, mihi crede,
  • 6Torquate, nati sumus, nec id ex animi solum partibus,
  • Critical Apparatus7in quibus inest memoria rerum innumerabilium, in te
  • 8quidem infinita, inest coniectura consequentium non
  • 9multum a divinatione differens, inest moderator cupi-
  • Critical Apparatus10ditatis pudor, inest ad humanam societatem iustitiae
  • 11fida custodia, inest in perpetiendis laboribus adeundis-
  • 12que periculis firma et stabilis doloris mortisque con-
  • 13temptio—ergo haec in animis, tu autem etiam membra
  • 14ipsa sensusque considera, qui tibi, ut reliquae corporis
  • 15partes, non comites solum virtutum sed ministri etiam
  • Link 114Critical Apparatus16videbuntur. Quod si in ipso corpore multa voluptati
  • 17praeponenda sunt, ut vires valetudo velocitas pulchri-
  • 18tudo, quid tandem in animis censes, in quibus doc-
  • 19tissimi illi veteres inesse quiddam caeleste et divinum
  • 20putaverunt? Quod si esset in voluptate summum
  • Critical Apparatus21bonum, ut dicitis, optabile esset maxima in voluptate
  • 22nullo intervallo interiecto dies noctesque versari, cum
  • 23omnes sensus dulcedine omni quasi perfusi move-
  • 24rentur. Quis est autem dignus nomine hominis qui
  • 25unum diem totum velit esse in genere isto voluptatis?
  • Critical Apparatus26Cyrenaici quidem non recusant; vestri haec verecun-
  • Link 11527dius, illi fortasse constantius. Sed lustremus animo non
  • Critical Apparatus28has maximas artis, quibus qui carebant inertes a
  • 29maioribus nominabantur, sed quaero num existimes,
  • 30non dico Homerum, Archilochum, Pindarum, sed
  • pg 931Phidian, Polyclitum, Zeuxim ad voluptatem artis suas
  • Critical Apparatus2derexisse. Ergo opifex plus sibi proponet ad formarum
  • 3quam civis excellens ad factorum pulchritudinem?
  • 4Quae autem est alia causa erroris tanti, tam longe
  • 5lateque diffusi, nisi quod is qui voluptatem summum
  • Critical Apparatus6bonum esse decernit non cum ea parte animi ⟨in⟩ qua
  • 7inest ratio atque consilium, sed cum cupiditate, id est
  • 8cum animi levissima parte deliberat? Quaero enim de
  • Critical Apparatus9te, si sunt di, ut vos etiam putatis, qui possint esse beati
  • Critical Apparatus10cum voluptates corpore percipere non possint, aut, si
  • Critical Apparatus11sine eo genere voluptatis beati sint, cur similem animi
  • 12usum in sapiente esse nolitis.
  • 11613   [XXXV] 'Lege laudationes, Torquate, non eorum
  • 14qui sunt ab Homero laudati, non Cyri, non Agesilai,
  • 15non Aristidi aut Themistocli, non Philippi aut Alexan-
  • 16dri, lege nostrorum hominum, lege vestrae familiae:
  • 17neminem videbis ita laudatum ut artifex callidus com-
  • Critical Apparatus18parandarum voluptatum diceretur. Non elogia moni-
  • Critical Apparatus19mentorum id significant, velut hoc ad portam:

  • Critical Apparatus20       hvnc vnvm plvrimae consentivnt gentes
  • 21       popvli primarivm fvisse virvm.

  • Link 11722Idne consensisse de Calatino plurimas gentis arbitra-
  • 23mur, primarium populi fuisse quod praestantissimus
  • 24fuisset in conficiendis voluptatibus? Ergo in iis
  • 25adulescentibus bonam spem esse dicemus et magnam
  • 26indolem quos suis commodis inservituros et quidquid
  • 27ipsis expediat facturos arbitrabimur? Nonne videmus
  • 28quanta perturbatio rerum omnium consequatur,
  • pg 941quanta confusio? Tollitur beneficium, tollitur gratia,
  • Critical Apparatus2quae sunt vincla concordiae. Nec enim cum tua causa
  • 3cui commodes, beneficium illud habendum est sed
  • Critical Apparatus4faeneratio, nec gratia deberi videtur ei qui sua causa
  • 5commodaverit. Maximas vero virtutes iacere omnis
  • 6necesse est voluptate dominante. Sunt etiam turpitu-
  • Critical Apparatus7dines plurimae quae, nisi honestas natura plurimum
  • 8valeat, cur non cadant in sapientem non est facile
  • 9defendere.
  • Link 11810   'Ac ne plura complectar (sunt enim innumerabilia),
  • 11bene laudata virtus voluptatis aditus intercludat
  • 12necesse est. Quod iam a me exspectare noli: tute
  • 13introspice in mentem tuam ipse eamque omni cogita-
  • Critical Apparatus14tione pertractans percontare ipse te perpetuisne malis
  • 15voluptatibus perfruens in ea quam saepe usurpabas
  • 16tranquillitate degere omnem aetatem sine dolore,
  • 17adsumpto etiam illo quod vos quidem adiungere soletis
  • 18sed fieri non potest, sine doloris metu, an, cum de
  • Critical Apparatus19omnibus gentibus optime mererere, cum opem indi-
  • 20gentibus salutemque ferres, vel Herculis perpeti
  • Critical Apparatus21aerumnas. Sic enim maiores nostri labores non fugien-
  • Critical Apparatus22dos tristissimo tamen verbo aerumnas etiam in deo
  • 119Critical Apparatus23nominaverunt. Elicerem ex te cogeremque ut respon-
  • 24deres, nisi vererer ne Herculem ipsum ea quae pro
  • 25salute gentium summo labore gessisset voluptatis causa
  • 26gessisse diceres.'
  • 27   Quae cum dixissem, 'Habeo' inquit Torquatus 'ad
  • 28quos ista referam, et, quamquam aliquid ipse poteram,
  • Critical Apparatus29tamen invenire malo paratiores.'
  • pg 951   'Familiares nostros, credo, Sironem dicis et Philo-
  • Critical Apparatus2demum, cum optimos viros, tum homines doctissi-
  • 3mos.'
  • 4   'Recte' inquit 'intellegis.'
  • 5   'Age sane,' inquam. 'Sed erat aequius Triarium
  • 6aliquid de dissensione nostra iudicare.'
  • Critical Apparatus7   'Eiuro' inquit adridens 'iniquum, hac quidem de re;
  • Critical Apparatus8tu enim ista lenius, hic Stoicorum more nos vexat.'
  • 9   Tum Triarius 'Posthac quidem' inquit 'audacius.
  • 10Nam haec ipsa mihi erunt in promptu quae modo
  • 11audivi, nec ante aggrediar quam te ab istis quos dicis
  • 12instructum videro.'
  • 13   Quae cum essent dicta, finem fecimus et ambulandi
  • 14et disputandi.

Notes Settings

Notes

Critical Apparatus
incipit liber secundus A: incipit secundus M, S2mg., R: incipit liber secundus, in quo recte refellitur epicuri sententia a tullio P: marci tulii ciceronis de finibus bonorum et malorum liber secundus incipit B: secundus eiusdem de finibus bonorum liber incipit E: in OS1 nulla inscriptio
Critical Apparatus
12–13 nostros philosophos φ‎
Critical Apparatus
15 percontando A2: percunct- ω‎
Critical Apparatus
19 Arcesilas fr. 11 Mette
Critical Apparatus
22 eum om. β‎
Critical Apparatus
1 etiam om. Rφ‎
Critical Apparatus
5 sibi aliquid φ‎
Critical Apparatus
15 reprehendas φ‎
Critical Apparatus
16 Epicurus fr. 264 Usener
Critical Apparatus
18 agetur ARφ‎: ageretur ε‎: agitur P: agatur S (cf. Gaius, Inst. 4. 130–7)
Critical Apparatus
20 Phdr. 237b
Critical Apparatus
26 hoc α‎: hac φ‎: hic Schiche
Critical Apparatus
quale sit P: qualis sit γ‎Rφ‎: qualisunt A1: quales A2
Critical Apparatus
7–8 post modo dist. Man.4: post liberet α‎: in φ‎ nulla distinctio
Critical Apparatus
8 nunc om. β‎
Critical Apparatus
9 diffinire ε‎P: finire rell.
Critical Apparatus
12 quaeso Goerenz: quasi A1Pφ‎: quam A2: qua fit R: om. γ‎
Critical Apparatus
17 conprensam AS: -prehensam rell.
Critical Apparatus
18 fr. 257 Usener
Critical Apparatus
26 quid et Bremius: quidem AMSφ‎: quid est O: quid sit δ‎
Critical Apparatus
29 quonam SP: quoniam rell.
Critical Apparatus
4 fr. 67 Usener
Critical Apparatus
15–16 test. 32 Koerte
Critical Apparatus
19–20 Non. 396,11 (s.v. sumere) verum … voluptatis
Critical Apparatus
19–23 Non. 121,24 (s.v. hilaretur) verum … vocant
Critical Apparatus
20 de verbis Non.
Critical Apparatus
22 hilaretur ς‎, Non.: hiaretur Aε‎Rφ‎: hiarentur P1: hiarent SP2
Critical Apparatus
26 reprensum SR, repensum A1: reprehensum rell.
Critical Apparatus
29 fr. 8a Wehrli
Critical Apparatus
29 quid S2R2φ‎: quod Aγ‎P: inquid R1
Critical Apparatus
10 non] cum non β‎
Critical Apparatus
18 ista φ‎
Critical Apparatus
possit inquit Aε‎: possit inquam S: posset inquit R: inquit posset P: possit φ‎
Critical Apparatus
20 enim om. β‎
Critical Apparatus
21 inquit om. φ‎
Critical Apparatus
28 istud β‎
Critical Apparatus
dixisti β‎, sed cf. Caec. 82, Quint. Inst. 9. 3. 22
Critical Apparatus
3 dissimilis A: -iles φ‎: -iliter OSδ‎: difficiliter M
Critical Apparatus
6 Epicurus, Sent. 18
Critical Apparatus
8 Cf. Epicurus fr. 1 Usener
Critical Apparatus
8 afferunt φ‎
Critical Apparatus
9 quae α‎ (cf. 2. 75): quam φ‎: qui Dav.
Critical Apparatus
12 inquit ille α‎: ille inquit φ‎: ille secl. Mdv.
Critical Apparatus
15 propterea AE: praeterea B: propter γ‎: prope δ‎
Critical Apparatus
3 Epicurus fr. 227 Usener
Critical Apparatus
3 voluerint φ‎
Critical Apparatus
4–5 qui philosophus futurus sit β‎: philosophus qui futurus sit A: qui futurus sit philosophus φ‎
Critical Apparatus
7 pagis O2: plagis Aγ‎Rφ‎: pelagis P
Critical Apparatus
18 com. 6 Ribbeck3. Cf. Tusc. 4. 35, Fam. 2. 9. 2
Critical Apparatus
19 com. 252 Ribbeck3
Critical Apparatus
20 SVF III. 404
Critical Apparatus
1 com. inc. 37 Ribbeck3. Cf. Tusc. 4. 35
Critical Apparatus
3 Caecilius, com. 230 Ribbeck3. Cf. Cael. 37
Critical Apparatus
5–6 Ter. Haut. 53
Critical Apparatus
5–6 Quamquam … admodum est secl. Brown
Critical Apparatus
8 excrucietur φ‎
Critical Apparatus
14 loquitur φ‎
Critical Apparatus
15 aut si Lamb.
Critical Apparatus
20 platonis O2φ‎: -one Aε‎δ‎: plato S
Critical Apparatus
23 et iam Man.4: etiam ω‎
Critical Apparatus
loquitur P: -atur rell.
Critical Apparatus
27 dicat β‎
Critical Apparatus
1 fr. 10a Wehrli
Critical Apparatus
4 Cf. Epicurus fr. 1 Usener
Critical Apparatus
4 putat φ‎: putat dicat ASφ‎: dicat ε‎
Critical Apparatus
11–12 est enim φ‎
Critical Apparatus
14 equidem sum Mdv.: quidem sumus α‎: sumus φ‎
Critical Apparatus
item coni. Ernesti: idem Aγ‎R2φ‎: quidem δ‎
Critical Apparatus
15 nos Rφ‎
Critical Apparatus
16 qui1 A2O2R2P2φ‎: quia α‎
Critical Apparatus
20–1 esse dico. Ergo Ald.: esse. Dico ergo ω‎
Critical Apparatus
4 Rh. 1354a 1
Critical Apparatus
5 pugni Dav.: -nis ω‎
Critical Apparatus
17 nobis SRφ‎
Critical Apparatus
21 fr. 194 Mannebach
Critical Apparatus
25 Trag. inc. 32–3 Ribbeck3
Critical Apparatus
25 atque Lamb.: aut ω‎
Critical Apparatus
30 ut ς‎: aut ω‎
Critical Apparatus
1 Antiochus fr. 9a Mette, Arist. EN 1098a 15–16
Critical Apparatus
5 fr. 4a Wehrli
Critical Apparatus
7 Hieronymus fr. 9a Wehrli
Critical Apparatus
10 fr. 160b Mannebach
Critical Apparatus
20–1 nullo modo fieri φ‎
Critical Apparatus
22 re neque Aγ‎: remque δ‎: neque φ‎
Critical Apparatus
23 Epicurus fr. 67 Usener
Critical Apparatus
25 seiunctum O2Rφ‎: se victum A: sennitum ε‎: sentitum S: seminum P
Critical Apparatus
27 oratio eius est φ‎
Critical Apparatus
2–4 id est … sententiae secl. Dav.
Critical Apparatus
6 voluptatum A1δ‎: -em rell.
Critical Apparatus
8–9 quod reprehenderemus suppl. Dav. (cf. 2. 23, D.L. 10. 142)
Critical Apparatus
26 si add. Orelli
Critical Apparatus
1 E carmine aliquo aut proverbio fortasse hausta
Critical Apparatus
1 edint Mdv.2: edient A1R: edant ε‎P: ederent S: edent A2: om. φ‎ mortem ita φ‎
Critical Apparatus
3 Caecilius, com. 70 Ribbeck3
Critical Apparatus
6 Epist. 3. 133
Critical Apparatus
9 haberem MSφ‎: -ere AOδ‎
Critical Apparatus
21–3 Non. 217,4 (s.v. piscatio) istius … venatione
Critical Apparatus
22 Epicurus fr. 67 Usener
Critical Apparatus
24 1155–5a Marx, 1172–3 Krenkel. Cf. GL v. 540.9
Critical Apparatus
25 χρυσίζον‎ Munro: hrysizon E: hirsizon AM: hyrsizon OS: heysizon B: hyrsihon R: hyrsiphon P
Critical Apparatus
26 nihil dum sit vis Aγ‎Rφ‎: nihil dempsit vis P: nihil, dum fit, vas Marx: locus nondum sanatus
Critical Apparatus
sacculus Aφ‎: sacculos S: saculos ε‎: sarculos δ‎ (cf. GL 5. 590. 9)
Critical Apparatus
5 ergo δ‎φ‎: ego Aγ‎
Critical Apparatus
aut α‎: at φ‎
Critical Apparatus
8 SVF III. Diog. 14
Critical Apparatus
9 Panaetius fr. 141 van Straaten
Critical Apparatus
13 Lucilius 1235–40 Marx, 1130–5 Krenkel
Critical Apparatus
13 nec es satis Lachmann: ne cessatis Aγ‎Pφ‎: necessatis R2: necessari R1
Critical Apparatus
14 cognitu del. Ald.
Critical Apparatus
15 gumias Aγ‎: guimas φ‎: ginnas R: gumas P
Critical Apparatus
17 miser A2SP: miseri rell.
Critical Apparatus
18 isto α‎
Critical Apparatus
19 acupensere Klotz2 dub. (acip- iam Ald., accip- ed. Colon.): accubans (-bant E: -bas P) aere ω‎
Critical Apparatus
22 non γ‎P2: om. rell.
Critical Apparatus
24 secernit ed. Colon.: -crevit ω‎
Critical Apparatus
3 dicet β‎: diceret A: dicit φ‎
Critical Apparatus
4 1122–3 Marx, 1136–7 Krenkel. Cf. Att. 13. 52. 1, 14. 12. 1
Critical Apparatus
15 male del. Wesenberg
Critical Apparatus
16 bene add. Mdv.
Critical Apparatus
lapathi γ‎R: lapithi A: laphati P: laphatis φ‎
Critical Apparatus
17 acupenseri Klotz2 dub. (acip- iam Ald.): accubans (vel sim.) aere ω‎
Critical Apparatus
22–3 cum id] quod T. Bentley
Critical Apparatus
24 Epicurus, Sent. 29
Critical Apparatus
25 necessariae1 A2 ε‎: -ias A1SPφ‎: deficit R
Critical Apparatus
25–6 non necessariae A2ε‎R: necessariae A1: non necessarias SP: innecessarias φ‎
Critical Apparatus
26 nec naturales nec necessariae om. φ‎
Critical Apparatus
nec necessariae Aε‎R2: nec necessarias SP: et necessarias R1
Critical Apparatus
3 Epist. 3. 127
Critical Apparatus
7 enim om. φ‎
Critical Apparatus
9 fr. 454 Usener
Critical Apparatus
9 equidem Sφ‎: et quidem rell.
Critical Apparatus
tantum A: tamen β‎φ‎
Critical Apparatus
12 quin Aε‎δ‎: qui S: qui non φ‎
Critical Apparatus
17 rem ipsam ε‎: remissam Sδ‎φ‎: remissionem A
Critical Apparatus
22 quidem P: quae rell.
Critical Apparatus
24 audacter α‎ (cf. TLL ii. 1248. 66 sqq.)
Critical Apparatus
25 Epicurus fr.
Critical Apparatus
2 fr. 419 Usener
Critical Apparatus
12 fr. 67 Usener
Critical Apparatus
14 persequar R: -sequer φ‎
Critical Apparatus
16 praefandus AR: praefraudus E: perfraudus B: praestandus γ‎: prae///dus P
Critical Apparatus
18 vidit φ‎
Critical Apparatus
21–3 Non. 177,2 (s.v. salebras) hic si … incidisset
Critical Apparatus
21 si dividere M2O2Sφ‎, Non.: individ- A1M1O1: in divid- R: vel divid- A2P
Critical Apparatus
25 Epicurus frr. 67, 440 Usener; cf. fr. 1
Critical Apparatus
26 suaves has φ‎
Critical Apparatus
27 M' Man.3: marcum ω‎
Critical Apparatus
8 fr. 398 Usener
Critical Apparatus
9 animal γ‎P: -male rell.
Critical Apparatus
12 sint Pφ‎: sunt rell.
Critical Apparatus
15 an P: ante A1Rφ‎: an te A2ε‎: aut S
Critical Apparatus
16 dis placet AP2: displicet β‎φ‎
Critical Apparatus
27 animum status Man.: animi statum ω‎
Critical Apparatus
28 fr. 10b Wehrli
Critical Apparatus
1 nihil α‎: non φ‎
Critical Apparatus
qui Lamb.: quid ω‎
Critical Apparatus
6–7 Non. 78,18 (s.v. bacillum) ut bacillum … natum
Critical Apparatus
6 bacillum A2γ‎B, Non.: bacc- A1δ‎E
Critical Apparatus
12 est S: om. rell. (cf. 5. 24)
Critical Apparatus
16 tunc α‎
Critical Apparatus
17 sint AMφ‎: sunt OSδ‎
Critical Apparatus
21 corporis del. ed. Colon.
Critical Apparatus
24 Polemo fr. 127 Gigante
Critical Apparatus
24 et iam ante S: etiam ante ARφ‎: etiam antea P: et ante O: et iacinate M
Critical Apparatus
25 Antiochus fr. 9a Mette
Critical Apparatus
1 fr. 4b Wehrli; SVF III. 14
Critical Apparatus
1 lacunam statuit Mdv.
Critical Apparatus
3 fr. 160c Mannebach
Critical Apparatus
3 Stoicis P: -ci rell.
Critical Apparatus
7 reicientemque A2O: -eque P: reficientemque A1MRφ‎: refug- S
Critical Apparatus
9 Hieronymus fr. 9 b Wehrli; Carneades fr. 6 Mette
Critical Apparatus
9 Carneadi A1Rφ‎: -dis A2γ‎P (cf. 5. 4)
Critical Apparatus
11 Diodorus fr. 3a Wehrli
Critical Apparatus
12 in ed. Rom.: om. ω‎
Critical Apparatus
13 Pyrrho test. 69m Decleva Caizzi; Aristo, SVF I. 363
Critical Apparatus
21 Aristippi α‎: -po φ‎: del. Marsus
Critical Apparatus
24 cum hic add. Mdv.2, post litium Lamb.
Critical Apparatus
26 solent iudices φ‎
Critical Apparatus
2 quid ς‎: quod ω‎
Critical Apparatus
iudicant Ernesti dub.: -at ω‎
Critical Apparatus
3 lene γ‎P
Critical Apparatus
3–4 movere stare φ‎
Critical Apparatus
4 moveri coni. Ernesti aequam Asc.: quam ω‎
Critical Apparatus
6–7 rite potest appellari φ‎
Critical Apparatus
7 Epicurus fr. 514 Usener
Critical Apparatus
11 quam] quod Reid
Critical Apparatus
13 erit T. Bentley: est ω‎
Critical Apparatus
29 est Pφ‎
Critical Apparatus
1–4 primum … ponere Gell. 15. 13. 9, Macr. Exc. gramm., GL. v. 648.6
Critical Apparatus
1 fr. 196 Mannebach
Critical Apparatus
7 ad1 om. α‎
Critical Apparatus
ad2 suppl. ς‎
Critical Apparatus
13 dicit φ‎
Critical Apparatus
18 Hieronymus fr. 8b Wehrli; Epicurus fr. 419 Usener
Critical Apparatus
23 Ennius, trag. 354 Ribbeck3, 335 Jocelyn
Critical Apparatus
26 fr. 158 Mannebach
Critical Apparatus
26 dolendo β‎
Critical Apparatus
28 fr. 6 Mette
Critical Apparatus
28 carneadeum MP: carne ad eum O1: carnem ad eum R: carneadem O2 mg., S: -dum φ‎ (cf. 4. 49, 5. 16, 22, De orat. 3. 71, Luc. 148, Tim. 1)
Critical Apparatus
9 summum secludendum coni. Reid, fort, recte
Critical Apparatus
12 dein AMR: deinde rell.
Critical Apparatus
14 Aristo, SVF 1. 364
Critical Apparatus
14 quod Mdv.: cum ω‎: quoniam F. V. Otto
Critical Apparatus
15 Pyrrho test. 69b Decleva Caizzi
Critical Apparatus
15 sunt visa φ‎
Critical Apparatus
17 desitum est contra eos φ‎
Critical Apparatus
19 selectione SP: se lectione Aε‎R: electione φ‎
Critical Apparatus
expoliarent P in ras.: -averunt AOR: -averint M: spoliaverunt φ‎: -averint S
Critical Apparatus
20 oriretur darent] ore retunderet φ‎ (fort. latet oreretur)
Critical Apparatus
25 ⟨contra eum⟩ disputatum Koch
Critical Apparatus
27 incerta in ras. P: uncta AOSR: iuncta Mφ‎
Critical Apparatus
11–13 Non. 282, 13 (s.v. discrimen) homo … putat
Critical Apparatus
11 et diligens A2: sed diligens α‎: om. φ‎
Critical Apparatus
12 SVF III. 22
Critical Apparatus
14 aliquid esse φ‎
Critical Apparatus
15 vi sua γ‎P: in sua Rφ‎: sua vi A
Critical Apparatus
20–1 fructibusve per se A2P: fructibus vespere A1Rφ‎: fructibusve γ‎
Critical Apparatus
25 unam causam Aγ‎: causam una R: causam P: causam unam φ‎
Critical Apparatus
29 habent ς‎: -eant ω‎
Critical Apparatus
6 hominem fecit φ‎
Critical Apparatus
9 mortalium omnium φ‎
Critical Apparatus
15 avemus γ‎: habemus rell.
Critical Apparatus
18 eadem α‎: eadem enim φ‎
Critical Apparatus
26 ac ς‎: a ω‎
Critical Apparatus
2 his quattuor Pφ‎
Critical Apparatus
4 fr. 69 Usener
Critical Apparatus
5 qui α‎: hii qui φ‎: ii qui Mdv.
Critical Apparatus
honestate ed. Colon.: -em ω‎
Critical Apparatus
7 referant T. Bentley: -tur ω‎
Critical Apparatus
9 hanc vocem Wesenberg: hac voce ω‎
Critical Apparatus
15 fr. 513 Usener
Critical Apparatus
18 sit Mdv.: est ω‎
Critical Apparatus
22–3 tamen on ob eam causam φ‎
Critical Apparatus
23 honestum esse Pφ‎
Critical Apparatus
2 se add. Baiter
Critical Apparatus
3–4 pendere sermone φ‎
Critical Apparatus
14 fr. 511 Usener
Critical Apparatus
19 testificarere A2P: -care A1R: -cari φ‎: -caveris γ‎
Critical Apparatus
20 decebat A2γ‎P: dic- A1Rφ‎
Critical Apparatus
26 Phdr. 250d
Critical Apparatus
27–8 Quam illa … excitaret sui] addendum vel subaudiendum si cerneretur vel. sim. (cf. Pl. Phdr. 250d, Cic. Off. 1. 15): ⟨si cerneretur⟩ excitaret MO2: sui ⟨si videretur⟩ P
Critical Apparatus
28–9 Non. 70,13 (s.v. architectari) an quod … voluptates
Critical Apparatus
2 Otto, p. 222
Critical Apparatus
6 aut A2ε‎δ‎: ut A1Sφ‎
Critical Apparatus
18 scipioni Pφ‎
Critical Apparatus
20 ausus est ed. Rom.
Critical Apparatus
21 de2 S: om. rell.
Critical Apparatus
23 timente Lamb.2: -em ω‎
Critical Apparatus
26 indicet Aγ‎: iud- δ‎φ‎
Critical Apparatus
29 rufo Pφ‎: fuso rell.
Critical Apparatus
30 Fadio Vict.: fabio ω‎
Critical Apparatus
2–3 factum sextilius φ‎
Critical Apparatus
19 Cf. Epicurus fr. 42* Usener
Critical Apparatus
23 saepe φ‎: seu A1: sue R: ceu A2: sive ε‎: quaevis P: om. S
Critical Apparatus
28 idem ς‎: idemque ω‎
Critical Apparatus
3 locus nondum sanatus
Critical Apparatus
14 iniustus ς‎: iniquus iustus Aε‎δ‎: iniquus iniustus S: iniquus φ‎
Critical Apparatus
17 filiae suae φ‎
Critical Apparatus
1 fr. 6 Mette
Critical Apparatus
3 emolumento ς‎
Critical Apparatus
4 monueris α‎: monueris eum φ‎
Critical Apparatus
27 ⟨ita⟩ dicere Bremius (sed cf. Fam. 3. 10. 1)
Critical Apparatus
28 collega eius φ‎
Critical Apparatus
29 devoverat Dav.: -eret ω‎
Critical Apparatus
12 habitus est φ‎
Critical Apparatus
13 consessori A: conf- β‎φ‎
Critical Apparatus
20 cum AMSR: tum O: eum φ‎: est P
Critical Apparatus
24 aliquem cumulatum φ‎
Critical Apparatus
1 voluptas posset inveniri φ‎
Critical Apparatus
7 rationem P1: -e rell.
Critical Apparatus
10 coquendum φ‎
Critical Apparatus
11 Epicurus fr. 67 Usener
Critical Apparatus
11 fort. ⟨ut⟩ ne, ut monuit Wesenberg
Critical Apparatus
16 vos Aγ‎: nos φ‎: vero δ‎
Critical Apparatus
17 cogit. At ego T. Bentley: cogitat. ego ω‎
Critical Apparatus
22 tum ς‎: eum ω‎
Critical Apparatus
24 rosa thorium. bella ε‎P: rosa. thorius bella ASR: rosa thorius bella φ‎
Critical Apparatus
25 illa sua φ‎
Critical Apparatus
29 voluptarius O2: volunt- ω‎
Critical Apparatus
3 ipsa Aε‎: ipsam SPφ‎: ipse R
Critical Apparatus
4 interfecit φ‎
Critical Apparatus
6–7 factus est φ‎
Critical Apparatus
9 sua γ‎: suam rell.
Critical Apparatus
App. Man.: p. ω‎
Critical Apparatus
10 cum suppl. I. Mueller: in P
Critical Apparatus
20 Solonem AO2SP2: sal- rell.
Critical Apparatus
23 e AB: ex δ‎: et E: om. γ‎
Critical Apparatus
3 Epicurus fr. 415 Usener
Critical Apparatus
4 disseris Kayser
Critical Apparatus
5 de P: om. rell.
Critical Apparatus
6 ergo α‎: igitur φ‎
Critical Apparatus
8 SVF I. 553
Critical Apparatus
19 negotii nihil ς‎: negotium nihil α‎: negocium non φ‎
Critical Apparatus
22 Non. 70,16 (s.v. aiat) quasi … neget
Critical Apparatus
22 aiat γ‎P, Non.: alat ARφ‎
Critical Apparatus
25 cur chius postumius ASR: curchius postumius ε‎: postumius curchius P: curchius (curehius B) postumus φ‎: cur Hirrius, cur Postumius (sed recte Hirrus) Kayser (cf. RE s.v. Postumius (53), C. Lucilius Hirrus (25))
Critical Apparatus
1 medicinam cum φ‎
Critical Apparatus
4 dirigentes ω‎
Critical Apparatus
8 versus ignoti poetae
Critical Apparatus
10 destiterit β‎: desistit A: destitere φ‎
Critical Apparatus
11 potuerit φ‎
Critical Apparatus
12 malet ed. Ven. 1480: mallet ω‎
Critical Apparatus
13 vir bonus φ‎
Critical Apparatus
14 turpissimum T. Bentley: cert- ω‎
Critical Apparatus
9 ullam ed. Ven. 1480: nullam ω‎
Critical Apparatus
15 aut2] ac Lamb.
Critical Apparatus
19 quid ς‎: quod ω‎
Critical Apparatus
31 quod om. φ‎
Critical Apparatus
32 existimas Sφ‎: -es rell.
Critical Apparatus
4 videlicet Man.: vides ω‎
Critical Apparatus
10 Cf. Epicurus fr. 1 Usener
Critical Apparatus
13 quo Aγ‎R: qua φ‎: cui P (cf. TLL. i. 589. 3 sqq.)
Critical Apparatus
19 tui φ‎
Critical Apparatus
21 putas ε‎: putes rell.
Critical Apparatus
31 Cf. Epicurus fr. 1 Usener
Critical Apparatus
12 eae S: hae Aδ‎: et φ‎: esse ε‎
Critical Apparatus
21 nihil ex hi(i)s Oφ‎ redundet Mdv.2: redeunt. et AM: redeunt et Rφ‎: redeat. et OP: redeat. quid S
Critical Apparatus
23–5 Non. 399,16 (s.v. subducere) qui autem … solet
Critical Apparatus
24 subducta Non.: subdubia ASRφ‎: sub dubia OP: subsidia M
Critical Apparatus
27 tam diu quam diu A2P: tam diu A1Rφ‎: quam diu γ‎
Critical Apparatus
1 relinquesne? quae] relinques ne que B: relinquens ne que E: relinquens neque A1R1: relinques neque A2P: relinquens ne qua R2: relinques ne quaque OS: deficit M
Critical Apparatus
3 utilitatis causa expetenda om. ς‎
Critical Apparatus
14 oresten A
Critical Apparatus
19 esse Aγ‎: esse B, esset E, sed ab utroque post dignum conlocatum: om. δ‎, edd. multi
Critical Apparatus
22 quid γ‎P2: quod rell.
Critical Apparatus
23 Epicurus fr. 539 Usener
Critical Apparatus
24 Cf. fr. 539 Usener, Sent. 27
Critical Apparatus
26 quaeso Dav. dub.: quasi ω‎
Critical Apparatus
2–3 fuerit in amicis tuendis φ‎
Critical Apparatus
9–10 Epicurei et Lamb.: et epicurei AOS: epicurei Mδ‎: epicurei sunt φ‎
Critical Apparatus
11 sed A2γ‎P: se A1Rφ‎
Critical Apparatus
17 fr. 541 Usener
Critical Apparatus
21 cum add. Mdv.: si Man.4
Critical Apparatus
22 ne Lamb.: nec ω‎
Critical Apparatus
23–5 Non. 167,22 (s.v. recentiorum) horum … sciam
Critical Apparatus
24 ipso illo α‎: illo ipso φ‎: illo Non.
Critical Apparatus
27 multis modis γ‎: multimodis rell. (cf. Orat. 153)
Critical Apparatus
2 exquisita φ‎
Critical Apparatus
6 percipiendas OS: perspic- rell.
Critical Apparatus
9 an φ‎: at α‎
Critical Apparatus
15 fr. 539 Usener
Critical Apparatus
16 Cf. fr. 539 Usener, Sent. 27
Critical Apparatus
18 fr. 541 Usener
Critical Apparatus
18–19 quaesita est φ‎
Critical Apparatus
20 granaria S: gramana Aε‎Rφ‎: -ina P: -iana M2
Critical Apparatus
23 praesidii Crat. mg.: -ium ω‎
Critical Apparatus
26 liberalitatem ed. Colon.: libert- ω‎
Critical Apparatus
etiam Man.: eam Aε‎Rφ‎: ea S: eis P
Critical Apparatus
27 tuebere et Mdv.: et tuebere et α‎: tuebare φ‎
Critical Apparatus
28 ioca seria] Otto, pp. 176–7
Critical Apparatus
2 inportuna A1OPφ‎: inop- A2SM: oportuna R
Critical Apparatus
14 summa omnis φ‎
Critical Apparatus
23 sibi semper φ‎
Critical Apparatus
24 diffidit φ‎
Critical Apparatus
29 dici S: duci rell.
Critical Apparatus
3 Hdt. 1. 32
Critical Apparatus
5 at enim Man.4: etenim ω‎
Critical Apparatus
6 ne Mdv.2: nec γ‎φ‎: om. Aδ‎
Critical Apparatus
20 fr. 602 Usener
Critical Apparatus
20 epicurus appellet beatum B: epicurus beatum appellet E
Critical Apparatus
23 fr. 601 Usener
Critical Apparatus
23 nihili ed. Colon.: nihil ω‎
Critical Apparatus
24 se si uratur A2: si uratur φ‎: si iuratur A1: sese iuraturum γ‎: se si iuratum R: se sui ratum P
Critical Apparatus
25 ab Aε‎R: a SPφ‎
Critical Apparatus
1 e φ‎: et α‎: ex Baiter
Critical Apparatus
3 eae Mdv.: hee MSφ‎: hae AOδ‎
Critical Apparatus
3–4 sunt in potestate A2β‎: sunt potestate A1: in potestate sunt φ‎
Critical Apparatus
11 fr. 468 Usener
Critical Apparatus
24 fr. 468 Usener
Critical Apparatus
28–p. 82.1 Non. 550,15 (s.v. maenae) qui enim … anteponere
Critical Apparatus
29 voluptates ipsas Non.
Critical Apparatus
4 sint α‎
Critical Apparatus
8 Cyr. 1. 2. 8
Critical Apparatus
9 Rep. 404d; Ep. 326b
Critical Apparatus
13 fr. 5 Koerte
Critical Apparatus
16 se hoc A2E: se haec A1O1: se hic B: se hee R: si haec M: sese hoc S: sese O2P
Critical Apparatus
18 ergo Aγ‎: igitur δ‎φ‎
Critical Apparatus
22 id T. Bentley: ad φ‎: om. α‎
Critical Apparatus
28 interfecit φ‎
Critical Apparatus
2 et add. Halm
Critical Apparatus
6 et α‎: atque φ‎
Critical Apparatus
8 Epicurus, Epist. 3. 133
Critical Apparatus
9 levem MRφ‎: lenem AOSP
Critical Apparatus
17 philocteteo A2: -cteto A1R: -ctete M2O: -tete M1S: -ctere φ‎: -tecto P
Critical Apparatus
18 Accius, Philocteta, trag. 550–1 Ribbeck3, 215–16 Dangel. Cf. Tusc. 2. 33
Critical Apparatus
20 praecentet φ‎: et (post spatium relictum) ε‎: et (nullo spatio) AS: praeterirent et R: competenter et P
Critical Apparatus
cui] cum Baiter (conl. Tusc. 2. 19)
Critical Apparatus
21 trag. 552–3 Ribbeck3, 235–6 Dangel. Cf. Tusc. 2. 19, Non. 324, 28–9
Critical Apparatus
21 e suppl. Baiter (conl. Tusc. loc. cit. et Non.)
Critical Apparatus
23 sic Mφ‎: sit AOSδ‎
Critical Apparatus
gravis dolor brevis P: brevis dolor levis rell.
Critical Apparatus
1 levis SPφ‎: lenis AOR: deficit M
Critical Apparatus
6 facias facinus φ‎
Critical Apparatus
13 ut intelligas A2φ‎: -at A1ε‎R: -antur S: et intellige P
Critical Apparatus
14 fr. 122 Usener
Critical Apparatus
23 et philosophiam Baiter: et philosophia A1R: et philosophia et A2γ‎: philosophia φ‎: et erga philosophiam P
Critical Apparatus
28 despexit Pφ‎
Critical Apparatus
3 in om. φ‎
Critical Apparatus
9 fr. 122 Usener
Critical Apparatus
9 beatus suppl. Mdv.
Critical Apparatus
videbatur φ‎
Critical Apparatus
15 fr. 430 Usener
Critical Apparatus
17 Epicurus fr. 122 Usener
Critical Apparatus
24 in addendum coni. Mdv.: ex Ald.
Critical Apparatus
29 redarguitur ed. Colon.: -etur ω‎
Critical Apparatus
convincunturque Dav.: vinc- Aγ‎φ‎: veneanturque R: veneuntque P
Critical Apparatus
11 philosophia φ‎: -phi α‎: -phiae Baiter
Critical Apparatus
12 a suppl. Ald.
Critical Apparatus
14 Epicurus fr. 338 Usener
Critical Apparatus
15 apteque α‎
Critical Apparatus
25 fr. 217 (D.L. 10. 18)
Critical Apparatus
31 Metrodorus test. 18 Koerte
Critical Apparatus
3 putare Ald.: -ari ω‎
Critical Apparatus
14–15 Cf. Lucr. 1. 74
Critical Apparatus
14 ora M2Oδ‎: hora rell.
Critical Apparatus
19 et del. Man.
Critical Apparatus
30 is tum S: istum A1R: iste rell.
Critical Apparatus
1 Epicurus fr. 438 Usener
Critical Apparatus
10 possum φ‎
Critical Apparatus
13 Otto, pp. 180–1
Critical Apparatus
13 iucundi (ex -dere) O2: -de ω‎
Critical Apparatus
16 Euripides, Andromeda, fr. 133 Nauck2; Cicero, poet. fr. 75 Traglia, 39 Blänsdorf
Critical Apparatus
23 obruentur ς‎: -erentur ω‎
Critical Apparatus
26 Epicurus fr. 430 Usener
Critical Apparatus
26 voluptas animi φ‎
Critical Apparatus
e A2ε‎P: est R: om. A1Sφ‎
Critical Apparatus
28 Cf. Ath. 336a, Tusc. 5. 101
Critical Apparatus
2 se omnis γ‎P1: se omnes P2φ‎: omnis A: se causas R: omnis se Baiter
Critical Apparatus
2–3 abstulisse libidinum voluptates φ‎
Critical Apparatus
5 mortuo potuit φ‎
Critical Apparatus
effluit Schiche
Critical Apparatus
9 Ennius, Var. 6–7 Vahlen2, Op. inc. 6–7 Skutsch. Cf. De orat. 3. 167
Critical Apparatus
9 hostis codd. Cic. De orat. 3. 167: hostes ω‎
Critical Apparatus
11 nam E: namque rell.
Critical Apparatus
moenimenta Klotz2: moni- ASRφ‎: monu- ε‎P: muni- Muretus
Critical Apparatus
peperere φ‎: reperere OSP: repperere A: reperire R: repetere M
Critical Apparatus
16 Epicurus fr. 430 Usener
Critical Apparatus
21 antea φ‎ ponam poema ς‎: poema ponam Aγ‎φ‎: ponam δ‎
Critical Apparatus
24 venationes φ‎
Critical Apparatus
Luculli O2: -illi ω‎
Critical Apparatus
4 in eo om. φ‎
Critical Apparatus
5 referri Lamb.: -re ω‎
Critical Apparatus
10 qui id B: quid id E: quid α‎
Critical Apparatus
11–12 plus quam ego ipse gaudeat E: om. rell.
Critical Apparatus
12–14 Animo voluptas … cui gratulatur del. Goerenz, Bremium secutus, qui et superiora ut is … gaudeat damnaverat
Critical Apparatus
17 maiores P: -is rell.
Critical Apparatus
18 dolores quoque Mdv.
Critical Apparatus
19 maioris γ‎
Critical Apparatus
23 aliquod Lamb.: -quid ω‎
Critical Apparatus
24 Epicurus fr. 398 Usener
Critical Apparatus
26 quaeque P: quaque rell.
Critical Apparatus
1 perfacile ⟨ut⟩ Mueller
Critical Apparatus
5 volucrium] Charisius, GL i. 146. 28, 186. 5 Barwick
Critical Apparatus
5 volucrium Charis.: volucrum α‎: voluerunt φ‎
Critical Apparatus
10 praecipui Man.: -ue ω‎
Critical Apparatus
14 ex sese fundit φ‎
Critical Apparatus
18 mihi] nihil β‎
Critical Apparatus
24 mari … terra Baiter2
Critical Apparatus
7 in te] inte AO1SR: inde φ‎: vite MO2P
Critical Apparatus
10 societatem ⟨tuendam⟩ ς‎
Critical Apparatus
16 quod Sφ‎: quid rell.
Critical Apparatus
21 maxima in voluptate Aγ‎: in maxima voluptate φ‎: in voluptate maxima δ‎
Critical Apparatus
26 fr. 200 Mannebach
Critical Apparatus
28–9 a maioribus ε‎PE: amoribus ARB: maioribus S
Critical Apparatus
2 direxisse ω‎
Critical Apparatus
6 esse decernit Aγ‎P: decreverit esse R: decerit B: dicerit E
Critical Apparatus
in add. ed. Colon.
Critical Apparatus
9 possint Lamb.: possunt ω‎
Critical Apparatus
10 percipere γ‎P: -cipe AR: -cipi φ‎
Critical Apparatus
11 sunt M, fort. recte
Critical Apparatus
18 voluptatum ς‎: utilitatum ω‎
Critical Apparatus
elogia ed. Rom.: eulogia ω‎
Critical Apparatus
19 portam ⟨Capenam⟩ Ernesti dub.
Critical Apparatus
20 hunc unum Ernesti.: uno cum ω‎ (cf. CIL i2, 2, 9; ILS 3)
Critical Apparatus
2 vincula φ‎
Critical Apparatus
tua causa γ‎: tuam causam ARφ‎: tuam ob causam P
Critical Apparatus
4 sua causa γ‎: suam causam AR: suam (commodaverit) causam φ‎: suam ob causam P
Critical Apparatus
7 honestas ed. Colon.: honesta ω‎
Critical Apparatus
14 percunctare P1φ‎
Critical Apparatus
19 mererere SP1: merere rell.
Critical Apparatus
21–2 fugiendos β‎: figiendos A: fingendo φ‎
Critical Apparatus
22 aerumnas secl. Dav.
Critical Apparatus
23 elicerem ς‎: elig- ω‎: exig- P2 mg.
Critical Apparatus
29 post paratiores dist. Mdv.: post familiares nostros priores
Critical Apparatus
2 cum AE: tum β‎: dum B
Critical Apparatus
7 eiuro Goerenz: iuro ω‎
Critical Apparatus
8 lenius AOP2 mg.: lev- rell.
Critical Apparatus
marci tulii ciceronis de finibus bonorum et malorum liber secundus explicit M: tullii de finibus bonorum liber secundus explicit O: explicit liber ii S2mg: explicit liber secundus P: explicit liber secundus de finibus bonorum et malorum marci tulii ciceronis φ‎: in AS1R nulla subscriptio
Link Settings

Extras